കേരള ബജറ്റ് 2026-27:

വികസന കാഴ്ചപ്പാടുകളുടെയും ധനശാസ്ത്ര യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുടെയും സമഗ്ര വിലയിരുത്തൽ

മുഖ്യമന്ത്രിയും ധനകാര്യ വകുപ്പ് മന്ത്രിയുമായ വി. ഡി. സതീശൻ നിയമസഭയിൽ അവതരിപ്പിച്ച 2026–27 സാമ്പത്തിക വർഷത്തെ പരിഷ്കരിച്ച ബജറ്റ്, കേരളത്തിന്റെ സബ്നാഷണൽ പബ്ലിക് ഫിനാൻസ് ചരിത്രത്തിലെ ഒരു നിർണായക നാഴികക്കല്ലാണ്. 2026 ഏപ്രിൽ 9-ന് നടന്ന പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 63 സീറ്റുകളും സഖ്യകക്ഷിയായ ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ് 22 സീറ്റുകളും നേടി വ്യക്തമായ ജനവിധിയോടെ അധികാരത്തിൽ വന്ന യു.ഡി.എഫ് സർക്കാരിന്റെ ആദ്യ ബജറ്റാണിത്.

മെയ് 18-ന് സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റ ഈ പുതിയ സർക്കാർ, തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനപത്രികയിലെ വാഗ്ദാനങ്ങളായ "ഇന്ദിര ഗ്യാരന്റികൾ" സമയബന്ധിതമായി നടപ്പിലാക്കുന്നതിനൊപ്പം കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളെ മറികടക്കാനുള്ള സവിശേഷമായ വികസന കാഴ്ചപ്പാടുകളെയാണ് ബജറ്റിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.

കേരള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ കേവലം വിദേശ പണത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഒന്നിൽ നിന്ന് (Remittance Economy) ഒരു സ്വയംപര്യാപ്ത നിക്ഷേപ അധിഷ്ഠിത വിജ്ഞാന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് (Investment-driven Knowledge Economy) മാറ്റുക എന്നതാണ് "പുതുയുഗ കേരളം" (Puthuyuga Keralam) എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ അവതരിപ്പിച്ച ഈ ബജറ്റ് വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്.

മാക്രോ-ഫിസ്ക്കൽ സൂചികകളും ധനശാസ്ത്രപരമായ വെല്ലുവിളികളും

ബജറ്റ് അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ കടുത്ത ധന പ്രതിസന്ധിയാണ് പുതിയ സർക്കാർ നേരിടുന്നത്. കേന്ദ്ര സർക്കാർ സംസ്ഥാനത്തിന് ലഭിക്കേണ്ടിയിരുന്ന 14,138.69 കോടി രൂപയുടെ റവന്യൂ ഡെഫിസിറ്റ് ഗ്രാന്റ് നിഷേധിച്ചതുമൂലവും 20,500 കോടി രൂപയുടെ വരുമാന കമ്മി നേരിടുന്നതിനാലും പദ്ധതി വിഹിതത്തിൽ (Plan Outlay) കാര്യമായ കുറവു വരുത്തേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. എൽ.ഡി.എഫ് സർക്കാർ അവതരിപ്പിച്ച മുൻ ബജറ്റിലെ തെറ്റായ റവന്യൂ കണക്കുകളെ തിരുത്തി യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തോടെയാണ് പുതിയ ബജറ്റ് തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്.

കേരളത്തിന്റെ ആകെ പൊതു കടബാധ്യത 5.07 ലക്ഷം കോടി രൂപയായി ഉയർന്നിരിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ റവന്യൂ വരുമാനത്തിന്റെ 77 ശതമാനവും ചിലവഴിക്കുന്നത് ശമ്പളം, പെൻഷൻ, പലിശ തുടങ്ങിയ ബാധ്യതകൾക്കാണ്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വികസന പദ്ധതി വിഹിതം (State Plan Outlay) മുൻ സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിച്ച 35,750 കോടി രൂപയിൽ നിന്നും യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തോടെ 30,370 കോടി രൂപയായി പരിഷ്‌കരിച്ചിരിക്കുന്നു.

സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി മാക്രോ-ഫിസ്ക്കൽ സൂചികകളിൽ കൃത്യമായ പുനഃക്രമീകരണം ബജറ്റ് നിർദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ട്. കറന്റ് വിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷിത ജി.എസ്.ഡി.പി (GSDP) ₹16,29,072.51 കോടിയായി പ്രൊജക്ട് ചെയ്തിരിക്കുന്നു, ഇത് മുൻ വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 14 ശതമാനം വാർഷിക വളർച്ച നിരക്ക് അനുമാനിക്കുന്ന ഒന്നാണ്.

ഇതോടൊപ്പം ഗ്രാന്റുകളിലെ കുറവും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പരിമിതമായ ധനപരമായ സാഹചര്യങ്ങളും കണക്കിലെടുത്ത് റവന്യൂ വരവുകൾ ₹1,69,646.37 കോടിയായി നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശമ്പളവും പെൻഷനും ഉൾപ്പെടെ ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത ചിലവുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന റവന്യൂ ചിലവുകൾ ₹2,05,001.67 കോടിയായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഈ ധനപരമായ കടുത്ത പരിമിതികളുടെ ഫലമായി റവന്യൂ കമ്മി ₹35,355.30 കോടിയായി (ജി.എസ്.ഡി.പിയുടെ 2.17 ശതമാനം) ഉയർന്നു നിൽക്കുന്നു, എങ്കിലും മുൻ വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് ധന അച്ചടക്കം കൂടുതൽ കർശനമാക്കാനുള്ള ബോധപൂർവ്വമായ ശ്രമങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്. അതുപോലെ എഫ്.ആർ.ബി.എം (FRBM) നിബന്ധനകൾക്കുള്ളിൽ ധനസ്ഥിരത നിലനിർത്താൻ ലക്ഷ്യമിട്ട് ധനക്കമ്മി ₹55,419.50 കോടിയായി (ജി.എസ്.ഡി.പിയുടെ 3.40 ശതമാനം) നിജപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

വരുമാന പ്രതിസന്ധി മറികടക്കാൻ സംസ്ഥാന പദ്ധതി വിഹിതത്തിൽ ഭേദഗതി വരുത്തി അത് ₹30,370 കോടിയാക്കി പരിമിതപ്പെടുത്താൻ പുതിയ സർക്കാർ നിർബന്ധിതരായിട്ടുണ്ട്. ഈ വെല്ലുവിളികൾ കൂടാതെ, സംസ്ഥാനത്തിന് നിലവിൽ നേരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുള്ള 87,012 കോടി രൂപയുടെ സഞ്ചിത കുടിശ്ശികകളിൽ ഡി.എ (DA) കുടിശ്ശികയായി 21,670 കോടി രൂപയും, ഡി.ആർ (DR) കുടിശ്ശികയായി 14,387 കോടി രൂപയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

thinck.org വികസന ശുപാർശകളും ചീഫ് മിനിസ്റ്ററുടെ ജനകീയ വികസന നയവും: ഒരു പ്രത്യേക നന്ദി

കേരളത്തിന്റെ വികസന മേഖലകളെ സസൂക്ഷ്മം നിരീക്ഷിക്കുകയും നൂതനമായ ആശയങ്ങൾ രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രമുഖ വികസന പോർട്ടലായ thinck.org മുന്നോട്ടുവെച്ച ജനപ്രിയവും പ്രായോഗികവുമായ വികസന ശുപാർശകൾക്ക് ഈ ബജറ്റിൽ വലിയ രീതിയിലുള്ള അംഗീകാരമാണ് ബഹുമാനപ്പെട്ട മുഖ്യമന്ത്രി വി. ഡി. സതീശൻ നൽകിയിരിക്കുന്നത്.

ഒരു സംസ്ഥാന ബജറ്റ് കേവലം ഔദ്യോഗിക ഫയലുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം തയ്യാറാക്കുന്ന പതിവ് രീതികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിന്നും മാധ്യമങ്ങളിൽ നിന്നും ഉയർന്നുവന്ന ക്രിയാത്മകമായ വികസന ആശയങ്ങളെ ബജറ്റ് പ്രഖ്യാപനങ്ങളായി മാറ്റിയ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ നടപടി സുതാര്യവും ജനകീയവുമായ ഭരണത്തിന്റെ മികച്ച മാതൃകയാണ്.

ഒരു രൂപയുടെ പോലും പുതിയ നികുതി ഭാരം ജനങ്ങളുടെ മേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കാതെ ബജറ്റ് പരിധിക്കുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് വികസന പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ നടത്താൻ മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിരപ്പിള്ളി രാത്രികാല ടൂറിസം ലൈറ്റിംഗ് പ്രോജക്ട്, കൊച്ചിയിലെയും ചാലക്കുടിയിലെയും സിനിമ ഇടനാഴികൾ, വനവാസി ക്ഷേമം, പ്രവാസി പുനരധിവാസം തുടങ്ങി thinck.org വിശദമായി പ്രതിപാദിച്ച വികസന ശുപാർശകൾ ബജറ്റിന്റെ ഭാഗമാക്കിയതിന് സാംസ്കാരിക കേരളത്തിന്റെയും പൊതുസമൂഹത്തിന്റെയും പേരിലുള്ള പ്രത്യേക നന്ദിയും കൃതജ്ഞതയും ബഹുമാനപ്പെട്ട മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് ഈ റിപ്പോർട്ടിലൂടെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.

അതിരപ്പിള്ളി രാത്രികാല ടൂറിസവും ചാലക്കുടിയുടെ ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് വികസനവും

ചാലക്കുടി മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന എം.എൽ.എ ടി. ജെ. സനീഷ് കുമാർ ജോസഫിന്റെ നിരന്തരമായ ഇടപെടലുകളിലൂടെയും യു.ഡി.എഫ് വികസന ദർശനത്തിലൂടെയും അതിരപ്പിള്ളി മേഖലയെ അന്താരാഷ്ട്ര നിലവാരമുള്ള ഒരു മാതൃകാ ടൂറിസം കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റാനുള്ള പ്രഖ്യാപനങ്ങളാണ് ബജറ്റിൽ ഇടംപിടിച്ചിട്ടുള്ളത്.

• അതിരപ്പിള്ളി ടൂറിസം-ലൈറ്റിംഗ് പദ്ധതി: ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ നയാഗ്ര എന്നറിയപ്പെടുന്ന അതിരപ്പിള്ളി വെള്ളച്ചാട്ടത്തിന്റെ തനത് വന്യഭംഗിയും സ്വാഭാവിക ജല ഒഴുക്കും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് രാത്രികാല ടൂറിസം സാധ്യതകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താനുള്ള വിപ്ലവകരമായ ലൈറ്റിംഗ് പ്രോജക്ടിന് (Lighting Project) ബജറ്റിൽ അനുമതി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പരിസ്ഥിതിക്ക് ഒട്ടും ആഘാതമേൽപ്പിക്കാതെ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കാൻ ഈ പദ്ധതി സഹായിക്കും.
• ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ടൂറിസം കം പവർ ജനറേഷൻ: ഏറെ വിവാദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച മുൻപത്തെ അതിരപ്പിള്ളി ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും പുനഃക്രമീകരിച്ച് ഒരു പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ 'ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ടൂറിസം കം പവർ പ്രോജക്ട്' ആയി കെ.എസ്.ഇ.ബി വികസിപ്പിക്കും. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി വേനൽക്കാലത്തും വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ ജലലഭ്യത ഉറപ്പാക്കാനും രാത്രികാലങ്ങളിൽ വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലേക്ക് വെള്ളം ഒഴുക്കാനുമായി ഒരു പ്രത്യേക 3 മെഗാവാട്ട് ജനറേറ്റർ സ്ഥാപിക്കും.
• ചാലക്കുടി റവന്യൂ ടവറും ടൂറിസം റെസ്റ്റ് സെന്ററുകളും: ചാലക്കുടി നഗരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി പുതിയ റവന്യൂ ടവർ സ്ഥാപിക്കും. അതിരപ്പിള്ളി-മലക്കപ്പാറ റൂട്ടിലൂടെ ദിവസേന പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ കടന്നുപോകുന്നത് കണക്കിലെടുത്ത് പുലിയൽപ്പാറയിൽ വനംവകുപ്പിന്റെ പങ്കാളിത്തത്തോടെ ആരംഭിച്ച 'Just Relax' ടേക്ക് എ ബ്രേക്ക് സെന്ററുകൾ പോലെയുള്ള കൂടുതൽ ആധുനിക വിശ്രമ കേന്ദ്രങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാൻ ബജറ്റിൽ തുക അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.

കൊച്ചി ആഗോള സിനിമാ ഹബ്ബും സാംസ്കാരിക അക്കാദമികളും

മലയാള സിനിമയുടെ ആഗോള സാന്നിധ്യം പരമാവധി പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നതിനായി കൊച്ചിയെ ഒരു ആഗോള സിനിമാ ഹബ്ബാക്കി ഉയർത്തുന്നതിനുള്ള ചരിത്രപരമായ പ്രഖ്യാപനങ്ങളാണ് ബജറ്റിൽ നടത്തിയിട്ടുള്ളത്.

• ആഗോള സിനിമാ ഹബ്ബ് - ജെ. സി. ഡാനിയേൽ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം സിറ്റി (₹100 കോടി): മലയാള സിനിമയുടെ പിതാവ് ജെ. സി. ഡാനിയേലിന്റെ പേരിൽ കൊച്ചിയിൽ അത്യാധുനിക സൗകര്യങ്ങളോടുകൂടിയ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം സിറ്റി - 'ചിത്രനഗരം' സ്ഥാപിക്കും. ഈ വിപുലമായ പദ്ധതിയിലൂടെ സിനിമയ്ക്ക് ഔദ്യോഗിക വ്യവസായ പദവി നൽകും. സ്ഥിരം അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവ വേദി ഒരുക്കുക, വ്യാജ സിനിമകൾ തടയാൻ ആന്റി പൈറസി സെല്ലുകൾ സ്ഥാപിക്കുക എന്നിവയിലൂടെ കൊച്ചിയെ ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സിനിമ ചിത്രീകരണ കേന്ദ്രമാക്കുകയാണ് സർക്കാർ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.
• ചാലക്കുടി ഫിലിം ലൊക്കേഷൻ ഹബ്ബ്: സിനിമ ചിത്രീകരണങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പ്രകൃതിഭംഗിയുള്ള ചാലക്കുടി മേഖലയെ കൊച്ചിയിലെ അന്താരാഷ്ട്ര ഫിലിം സിറ്റിയുമായി സംയോജിപ്പിച്ച് സിനിമ ചിത്രീകരണങ്ങളുടെ ഒരു മിനി-ഹബ്ബാക്കി മാറ്റും.
• എം. ടി. വാസുദേവൻ നായർ കൾച്ചറൽ പാർക്ക് (₹50 കോടി): സാഹിത്യ കുലപതി എം. ടി. വാസുദേവൻ നായരോടുള്ള ആദരസൂചകമായി കോഴിക്കോട് വിപുലമായ കൾച്ചറൽ പാർക്ക് സ്ഥാപിക്കും. കേരളത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത തനത് കലാ പൈതൃകങ്ങളായ കഥകളി, തെയ്യം, കൂത്ത്, ഒപ്പന എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം ന്യൂജെൻ തലമുറയിലെ കലാകാരന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ ഡോക്യുമെന്ററികളും ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങളും പ്രദർശിപ്പിക്കാനുള്ള പ്രത്യേക വേദികളും ഇവിടെ ഒരുക്കും.
• പത്മശ്രീ സലിം കുമാർ സ്മാരകം (₹1 കോടി): എറണാകുളത്ത് ഒരു കോടി രൂപ ചെലവിൽ സ്മാരകം സ്ഥാപിക്കാൻ ബജറ്റിൽ തുക അനുവദിച്ചു.
• ജോൺസൺ മാസ്റ്റർ മ്യൂസിക് അക്കാദമി: തൃശ്ശൂരിൽ ഒരു അത്യാധുനിക മ്യൂസിക് അക്കാദമി ആരംഭിക്കും.
• ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരി സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം: ചിത്രകാരൻ ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരിയുടെ സ്മരണയ്ക്കായി ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരി ട്രസ്റ്റുമായി സഹകരിച്ച് ഒരു അത്യാധുനിക സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രവും മ്യൂസിയവും സ്ഥാപിക്കും.
• ഗസൽ ഗായകൻ ഉമ്പായി സംഗീത അക്കാദമി: മലയാള ഗസൽ രംഗത്തിന് പുതിയ ഭാവുകത്വം നൽകിയ ഗായകൻ ഉമ്പായിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി കോഴിക്കോട് സംഗീത അക്കാദമി ബജറ്റിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
• തീർത്ഥാടന-മുസിരിസ് ടൂറിസം വികസനം: വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയ്ക്ക് ആകെ 325.36 കോടി രൂപ വകയിരുത്തി. അർത്തുങ്കൽ ബസിലിക്ക, അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, കക്കാഴം പള്ളി, മന്നാർശാല, ഓച്ചിറ പരബ്രഹ്മ ക്ഷേത്രം എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിച്ച് തീർത്ഥാടന ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് നടപ്പിലാക്കും. മുസിരിസ് ടൂറിസം പദ്ധതിയുടെ വിപുലീകരണത്തിനായി 19 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചു.

തനത് വിപണന വിപ്ലവം: 'ബ്രാൻഡ് കേരളം' & 'ബ്രാൻഡ് വയനാട്'

കേരളത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതമായ ഉൽപന്നങ്ങളെയും പിന്നാക്ക മലയോര മേഖലകളെയും വിപണനത്തിലൂടെ മുൻനിരയിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ബജറ്റ് ഊന്നൽ നൽകുന്നു.

• 'ബ്രാൻഡ് കേരളം' പദ്ധതി: സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തനത് ഉൽപ്പന്നങ്ങളായ കുരുമുളക്, ഏലം ഉൾപ്പെടെയുള്ള സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, കൈത്തറി, ആയുർവേദ ഔഷധക്കൂട്ടുകൾ, കശുവണ്ടി, കയർ, സീഫുഡ് എന്നിവയുടെ ഗുണനിലവారం ഉറപ്പുവരുത്തി അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിൽ പ്രീമിയം നിരക്കിൽ വിപണനം ചെയ്യുന്നതിനായി 'ബ്രാൻഡ് കേരളം' പദ്ധതി ആരംഭിക്കുന്നു.
• 'ബ്രാൻഡ് വയനാട്' പദ്ധതി: വയനാട് ജില്ലയുടെ സുസ്ഥിര വികസനവും പ്രകൃതി സൗഹൃദ വിനോദസഞ്ചാരവും മുൻനിർത്തി കാർഷിക-ടൂറിസം മേഖലകളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന 'ബ്രാൻഡ് വയനാട്' പദ്ധതി ബജറ്റിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതോടൊപ്പം വയനാട്, കാസർഗോഡ്, ഇടുക്കി ജില്ലകളുടെ വികസനത്തിനായി പ്രത്യേക മലയോര പാക്കേജും പ്രഖ്യാപിച്ചു.
• വയനാട് ട്രൈബൽ സർവ്വകലാശാല (₹50 കോടി): വയനാട്ടിൽ ഗോത്രവർഗ്ഗ സംസ്കാരത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനും പരമ്പരാഗത അറിവുകളുടെ പഠനത്തിനുമായി പുതിയ ട്രൈബൽ സർവ്വകലാശാലയും ഇൻഡിജീനസ് നോളജ് സോണും സ്ഥാപിക്കും.
• സിദ്ധാർത്ഥ് ആന്റി റാഗിങ് ആൻഡ് സ്റ്റുഡന്റ് വെൽഫെയർ ആക്ട്: വയനാട് പൂക്കോട് വെറ്ററിനറി കോളേജിൽ റാഗിംഗിനെ തുടർന്ന് ദാരുണമായി മരണപ്പെട്ട വിദ്യാർത്ഥി ജെ. എസ്. സിദ്ധാർത്ഥന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ശക്തമായ പുതിയ റാഗിങ് വിരുദ്ധ നിയമം കൊണ്ടുവരും. അടിയന്തര സഹായത്തിനായി 'സിദ്ധാർത്ഥ് സ്റ്റുഡന്റ് ഡിസ്ട്രസ് ആപ്പ്' (Sidharthan Student Distress App) രൂപീകരിക്കുകയും സർവ്വകലാശാലകളിലെ അനാവശ്യ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകൾ ഒഴിവാക്കാൻ അക്കാദമിക് കൗൺസിലുകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യും.

തുറമുഖാധിഷ്ഠിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും 'മിഷൻ സമുദ്ര'യും

കേരളത്തിന്റെ വിപുലമായ തീരദേശവും തുറമുഖങ്ങളും പ്രയോജനപ്പെടുത്തി വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾക്കാണ് ബജറ്റ് തയ്യാറെടുക്കുന്നത്.

• മിഷൻ സമുദ്ര (₹400 കോടി): വിഴിഞ്ഞം അന്താരാഷ്ട്ര തുറമുഖം ഉൾപ്പെടെ സംസ്ഥാനത്തെ പ്രമുഖ വൻകിട-ചെറുകിട തുറമുഖങ്ങൾ, ഉൾനാടൻ ജലഗതാഗത പാതകൾ, ഹൈവേകൾ എന്നിവയെ സംയോജിപ്പിച്ച് കേരളത്തെ ഒരു ആഗോള 'പോർട്ട് സിറ്റി'യായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതിയാണിത്. ഇതിനായി ₹400 കോടി ബജറ്റിൽ നീക്കിവെച്ചു.
• വിഴിഞ്ഞം ഗ്രീൻ ബങ്കറിങ് & കപ്പൽ നിർമ്മാണം: അന്താരാഷ്ട്ര കപ്പലുകൾക്ക് ഗ്രീൻ ഫ്യുവൽ ലഭ്യമാക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ കേന്ദ്രമായി വിഴിഞ്ഞത്തെ മാറ്റുകയും മദർ ഷിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണത്തിനും അറ്റകുറ്റപ്പണികൾക്കുമായി വിഴിഞ്ഞത്ത് പുതിയ കപ്പൽ നിർമ്മാണ കേന്ദ്രം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യും. തുറമുഖ വികസനങ്ങളിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന വലിയ തൊഴിലവസരങ്ങളിൽ പ്രദേശവാസികളായ തീരദേശ ജനതയ്ക്ക് പ്രത്യേക സംവരണം ഉറപ്പാക്കും.
• അപൂർവ്വ ധാതു ഇടനാഴി (₹100 കോടി): തിരുവനന്തപുരം, കൊല്ലം, ആലപ്പുഴ ജില്ലകളെ ബന്ധിപ്പിച്ച് critical minerals - rare earth വിഭവങ്ങൾ ഖനനം ചെയ്ത് മൂല്യവർദ്ധന നടത്തുന്നതിനായി 'അപൂർവ്വ ധാതു ഇടനാഴി' വികസിപ്പിക്കുകയും ₹100 കോടി അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു.
• ഏവിയേഷൻ-ലോജിസ്റ്റിക്സ് ഹബ്ബ് (₹200 കോടി): കേരളത്തിലെ നാല് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളങ്ങളെ പരസ്പരം ഏകോപിപ്പിച്ച് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ പ്രമുഖ ഏവിയേഷൻ ലോജിസ്റ്റിക്സ് ഹബ്ബായി കേരളത്തെ ഉയർത്തുന്നതിന് ₹200 കോടി അനുവദിച്ചു. എയർപോർട്ടുകളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി ഐടി, ഗ്ലോബൽ കാപ്പബിലിറ്റി സെന്ററുകൾ (GCC), അനുബന്ധ വ്യവസായങ്ങൾ എന്നിവ ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന ആധുനിക 'എയറോപാർക്ക്', 'എയറോസിറ്റി' പദ്ധതികൾ ഇതിലൂടെ നടപ്പിലാക്കും.

വ്യവസായ-നിക്ഷേപ സമാഹരണവും 'Invest Keralam' സെല്ലും

കേരളത്തിലേക്ക് വൻകിട സ്വകാര്യ നിക്ഷേപങ്ങളെ ആകർഷിക്കുന്നതിനും തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുമായി വ്യവസായ വിഹിതം 1,417.26 കോടി രൂപയായി ഉയർത്തി.

• Invest Keralam സെല്ലും ഇൻവെസ്റ്റ്‌മെന്റ് അഡ്വൈസറി കൗൺസിലും: നിക്ഷേപകർക്ക് സിംഗിൾ വിൻഡോ ക്ലിയറൻസുകൾ വേഗത്തിൽ ലഭ്യമാക്കുന്നതിനായി പൂർണ്ണമായും ഡാറ്റ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള 'Invest Keralam' സെല്ലും മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ 'ഇൻവെസ്റ്റ്‌മെന്റ് അഡ്വൈസറി കൗൺസിലും' രൂപീകരിക്കും.
• 10,000 പുതിയ MSME-കൾ (₹100 കോടി): സംസ്ഥാനത്തുടനീളം 10,000 പുതിയ ചെറുകിട-ഇടത്തരം സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനായി ₹100 കോടി അനുവദിച്ചു. നാനോ-മൈക്രോ സംരംഭങ്ങളെ ₹1 കോടി വാർഷിക വിറ്റുവരവുള്ളതാക്കി ഉയർത്താൻ 'മിഷൻ 1,00,000' പദ്ധതിയും ഇതിലുൾപ്പെടുന്നു.
• പ്രവാസി വ്യവസായ പാർക്കുകൾ: സ്വകാര്യ വ്യവസായ പാർക്ക് ലൈസൻസുകൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനൊപ്പം പ്രവാസികൾക്കായി പ്രത്യേക 'പ്രവാസി വ്യാവസായിക പാർക്കുകളും' (Pravasi Industrial Parks) വനിതാ പാർക്കുകളും സ്ഥാപിക്കും.
• കൊച്ചി ഇൻഫോപാർക്ക് സൈബർ വാലി (₹30 കോടി): കൃത്രിമ ബുദ്ധി (AI), നൂതന സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ എന്നിവയിൽ ഊന്നിയുള്ള വലിയ ഐടി അടിസ്ഥാന വികസനത്തിനായി പൊതു-സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തത്തോടെ കൊച്ചി ഇൻഫോപാർക്കിൽ ₹30 കോടി ചിലവിൽ '사이ബര് വാലി' (Cyber Valley) സ്ഥാപിക്കും.
• മോഡേൺ ഗിഗ് ഹബ്ബ് (₹20 കോടി): ഓൺലൈൻ-ഫ്രീലാൻസ് മേഖലകളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഗിഗ് തൊഴിലാളികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി ₹20 കോടി ചിലവിൽ ആധുനിക ഗിഗ് ഹബ്ബ് സ്ഥാപിക്കും.

ന്യൂജെൻ (Gen-Z) സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും ഡിജിറ്റൽ ഗവേണൻസും

പുതിയ സാങ്കേതിക വിദ്യകളിൽ താല്പര്യമുള്ള Gen-Z യങ്സ്റ്റേഴ്സിനെ കേരളത്തിൽ തന്നെ നിലനിർത്തുന്നതിനായി വലിയ സാങ്കേതിക പദ്ധതികളാണ് ബജറ്റിലുള്ളത്.

• Gen-Z ഇന്നൊവേഷൻ ആൻഡ് സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ (₹50 കോടി): ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, റോബോട്ടിക്സ്, ഇന്റർനെറ്റ് ഓഫ് തിങ്സ്, ഡാറ്റ സയൻസ് തുടങ്ങിയ ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതിക മേഖലകളിൽ യുവസംരംഭകരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി ₹50 കോടി നീക്കിവെച്ചു.
• മലയാളം AI സംരംഭം (₹10 കോടി): മലയാള ഭാഷയിൽ സ്വതന്ത്ര വിവരശേഖരണവും പ്രാദേശിക തദ്ദേശീയ AI മോഡലുകളും വികസിപ്പിക്കുന്നതിനായി ₹10 കോടി അനുവദിച്ചു.
• ഗ്ലോബൽ ജോബ് വാച്ച് ടവർ (₹2 കോടി): ആഗോള തൊഴിൽ വിപണിയിലെ മാറ്റങ്ങളും പുതിയ നൈപുണ്യ ആവശ്യങ്ങളും നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനും യുവജനങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വിദേശ-ആഭ്യന്തര തൊഴിലവസരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുന്നതിനുമായി ഗ്ലോബൽ ജോബ് വാച്ച് ടവർ സ്ഥാപിക്കും.
• ബഹിരാകാശ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ (Space Economy): വികസിപ്പിച്ചുവരുന്ന സാറ്റലൈറ്റ് സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി സ്വകാര്യ സ്‌പേസ് സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്ക് ₹5 കോടി രൂപയുടെ സഹായം നൽകുകയും സ്പേസ് പാർക്ക് പദ്ധതി വിപുലീകരിക്കുകയും ചെയ്യും.
• ഗ്ലോബൽ റിസർച്ച് പാർക്ക് (₹60 കോടി): ഐഐടി മദ്രാസ് മാതൃകയിൽ രാജ്യത്തെ പ്രമുഖ വ്യവസായ-ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവരുന്ന വലിയ റിസർച്ച് പാർക്ക് ₹60 കോടി ചെലവിൽ നിർമ്മിക്കും.

ആരോഗ്യ-സാമൂഹിക സുരക്ഷാ പദ്ധതികളും ഇന്ദിര ഗ്യാരന്റികളും

സാമൂഹിക സുരക്ഷയ്ക്കും ആരോഗ്യ മേഖലയ്ക്കും ബജറ്റിൽ വൻ തുകകളാണ് മാറ്റിവെച്ചിരിക്കുന്നത്.

• ആരോഗ്യ വിഹിതം (₹2,074 കോടി): പുതിയ ഹരിപ്പാട് മെഡിക്കൽ കോളേജ് സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി ₹100 കോടിയും തിരുവനന്തപുരത്ത് രണ്ടാമത്തെ മെഡിക്കൽ കോളേജ് നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. തിരഞ്ഞെടുത്ത പ്രമുഖ മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾക്ക് എയിംസ് (AIIMS) നിലവാരത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നതിനായി സ്വയംഭരണ പദവി നൽകും. ₹100 കോടി ചിലവിൽ 'കേരള ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ലൈഫ് സയൻസ് സിറ്റി' സ്ഥാപിക്കും.
• ഉമ്മൻ ചാണ്ടി ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസ് പദ്ധതി: കുടുംബങ്ങൾക്ക് ₹25 ലക്ഷം രൂപ വരെ സൗജന്യ ചികിത്സാ പരിരക്ഷ നൽകുന്ന ജനപ്രിയ ഇൻഷുറൻസ് പദ്ധതി ആരംഭിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ആദ്യ ഘട്ട പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി ₹10 കോടി ബജറ്റിൽ അനുവദിച്ചു.
• 40 കഴിഞ്ഞവർക്ക് വാർഷിക ആരോഗ്യ പരിശോധന: ജീവിതശൈലീ രോഗങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി തടയുന്നതിനായി 40 വയസ്സ് കഴിഞ്ഞ എല്ലാ പൗരന്മാർക്കും വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ സൗജന്യ ആരോഗ്യ പരിശോധന ഉറപ്പാക്കാൻ തുക അനുവദിച്ചു.
• പ്രിയദർശിനി സൗജന്യ ബസ് യാത്ര (₹600 കോടി): സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ്‌ജെൻഡർ വിഭാഗക്കാർക്കും കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസുകളിൽ സൗജന്യ യാത്ര ഉറപ്പാക്കാനായി നഷ്ടപരിഹാര സബ്‌സിഡിയായി ₹600 കോടി അനുവദിച്ചു.
• വയോജന ക്ഷേമവും സിൽവർ ഇക്കോണമി: പ്രായമായവരുടെ വൈദഗ്ധ്യം ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ സിൽവർ ഇക്കോണമി പദ്ധതിയും കെയർഗിവർ കോഴ്സുകളും നടപ്പിലാക്കും. പുതിയ കെയർഗിവർ സർട്ടിഫിക്കേഷൻ കോഴ്സുകൾ ആരംഭിക്കുന്നതിനായി വയോജന ക്ഷേമ വകുപ്പിന് ₹10 കോടി മാറ്റിവെച്ചു.
• വിലങ്ങാട് ഉരുൾപൊട്ടൽ പുനരധിവാസ പാക്കേജ്: ഉരുൾപൊട്ടൽ ഉണ്ടായ വിലങ്ങാട് മലയോര മേഖലയിലെ ജനങ്ങളുടെ പുനരധിവാസത്തിനും കാർഷിക പുനരുജ്ജീവനത്തിനുമായി ₹5 കോടിയുടെ പ്രത്യേക വികസന പാക്കേജ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.

വന-വനവാസി വികസനവും പരിസ്ഥിതി പാക്കേജുകളും

വനസംരക്ഷണത്തോടൊപ്പം വന്യജീവി आक्रमणങ്ങളിൽ നിന്ന് കർഷകരെയും മലയോര ജനതയെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള വിഹിതങ്ങൾ ബജറ്റിൽ വർദ്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

• മനുഷ്യ-വന്യജീവി സംഘർഷ ലഘൂകരണം (₹192.20 കോടി): വന്യജീവി ആക്രമണങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി അറിയാനുള്ള ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകൾക്കായും പ്രത്യേക ദ്രുതകർമ്മ സേനയുടെ (Rapid Response Teams) വിന്യാസത്തിനുമായി വലിയ തുക അനുവദിച്ചു. വനസംരക്ഷണത്തിനായി ആകെ ₹243.80 കോടിയും മാറ്റിവെച്ചിട്ടുണ്ട്.
• അതിരപ്പിള്ളി ട്രൈബൽ വാലി ഓർഗാനിക് പദ്ധതി: സനീഷ് കുമാർ ജോസഫ് എം.എൽ.എയുടെയും കൃഷി വകുപ്പിന്റെയും പ്രത്യേക പിന്തുണയോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അതിരപ്പിള്ളി ട്രൈബൽ വാലി ഫാർമേഴ്‌സ് പ്രൊഡ്യൂസർ കമ്പനി (FPC) ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ജൈവ കുരുമുളകും കാപ്പിയും യൂറോപ്യൻ വിപണിയിലേക്ക് നേരിട്ട് കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ചരിത്രപരമായ ധാരണാപത്രങ്ങളിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. ഇത് ഗോത്രവിഭാഗക്കാരുടെ വരുമാനവും ജീവിതനിലവാരവും ഗണ്യമായി ഉയർത്തും.
• ഭൂനിയമ പരിഷ്കരണവും പട്ടയ വിതരണവും (Land Reforms 2.0): തീരദേശവാസികൾക്കും മലയോര കർഷകർക്കും പട്ടയം ലഭ്യമാക്കാനുള്ള നടപടികൾ സമയബന്ധിതമായി പൂർത്തിയാക്കും. കൂടാതെ കാർഡമം പട്ടാ ഭൂമിയിലെ നിർമ്മാണ നിരോധനം നിയമപരമായി പുനഃപരിശോധിക്കുകയും നിലവിലുള്ള നിർമ്മാണങ്ങൾ ക്രമവൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്യും.

നികുതി പരിഷ്കാരങ്ങളും ട്രാൻസ്പോർട്ട് ഇളവുകളും

സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ധനസമാഹരണം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി നിരവധി നികുതി ഇളവുകളും പുതിയ പരിഷ്‌കാരങ്ങളും ബജറ്റിൽ അവതരിപ്പിച്ചു.

• വാഹന നികുതി ഇളവുകൾ: സ്വകാര്യ ബസ് ഉടമകൾക്ക് വലിയ ആശ്വാസമായി ത്രൈമാസ റോഡ് നികുതിയിൽ 50 ശതമാനം ഇളവ് പ്രഖ്യാപിച്ചു. കൂടാതെ ഓൾ ഇന്ത്യ ടൂറിസ്റ്റ് പെർമിറ്റ് (AITP) ബസുകളുടെ ത്രൈമാസ നികുതി സീറ്റ് ഒന്നിന് ₹2,000-ൽ നിന്നും ₹900 ആയി പകുതിയോളം വെട്ടിക്കുറച്ചു.
• ഇലക്ട്രിക് വാഹന പ്രോത്സാഹനം: ₹20 ലക്ഷത്തിന് താഴെ വിലയുള്ള സാധാരണ ഇലക്ട്രിക് കാറുകളുടെ റോഡ് നികുതി കുറച്ചു. എന്നാൽ കൂടുതൽ വരുമാന സമാഹരണം ലക്ഷ്യമിട്ട് ₹40 ലക്ഷത്തിന് മുകളിലുള്ള ആഡംബര ഇലക്ട്രിക് കാറുകളുടെ നികുതി 10-ൽ നിന്നും 15 ശതമാനമായി വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
• റവന്യൂ സെറ്റിൽമെന്റ് സ്കീമുകൾ: മുൻകാല നികുതി കേസുകൾ വേഗത്തിൽ തീർപ്പാക്കുന്നതിനായി 'ഫ്ലഡ് സെസ് കുടിശ്ശിക തീർപ്പാക്കൽ പദ്ധതി', 'സ്റ്റാമ്പ് ഡ്യൂട്ടി വൺ-ടൈം സെറ്റിൽമെന്റ് പദ്ധതി' എന്നിവ അവതരിപ്പിച്ചു.
• ലോജിസ്റ്റിക്സ് റിങ് റോഡ് പ്രോജക്ട്: തലസ്ഥാന വികസനത്തിനായി ബാലരാമപുരം-നാവായിക്കുളം റിങ് റോഡിനായി ₹100 കോടിയും ബാലരാമപുരം-വിഴിഞ്ഞം ഭൂഗർഭ റെയിൽപ്പാത നിർമ്മാണത്തിനായി തുക അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു.

ധനശാസ്ത്രപരമായ വെല്ലുവിളികളും കിഫ്ബി (KIIFB) പുനഃസംഘടനയും

ബജറ്റ് നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി സഞ്ചിത കടബാധ്യതകളും മുൻ എൽ.ഡി.എഫ് ബജറ്റുകളിൽ കടം വാങ്ങി അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം നടത്തിയ കിഫ്ബിയുടെ (KIIFB) വലിയ ബാധ്യതകളുമാണ്. കിഫ്ബിയുടെ നിലവിലെ സാമ്പത്തിക ബാധ്യതകൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ കടം ആവശ്യ പരിധിക്കപ്പുറത്തേക്ക് ഉയരുന്നതിന് കാരണമായിട്ടുണ്ട്.

ഈ സാമ്പത്തിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത്, സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പുരോഗതിയിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ച കിഫ്ബിയെ (KIIFB) തകർക്കുകയല്ല, മറിച്ച് അതിന്റെ സുസ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കാനായി പുതിയ കൺട്രോൾ മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിനായി ഒരു വിദഗ്ദ്ധ സമിതിയെ (Expert Committee) നിയമിക്കുമെന്ന് മുഖ്യമന്ത്രി ബജറ്റിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. കൂടാതെ, സംസ്ഥാന ആസൂത്രണ ബോർഡിനെ കൂടുതൽ പ്രൊഫഷണൽ ഉപദേശം നൽകുന്ന സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗിക 'തിങ്ക് ടാങ്ക്' (Think Tank) ആയി ഉയർത്തും.

ജനകീയ മുഖ്യന്റെ ജനകീയ ബഡ്ജറ്റ്

2026-ലെ കേരളത്തിന്റെ പരിഷ്കരിച്ച ബജറ്റ് കടുത്ത ധനശാസ്ത്ര യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾക്കുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് വികസനത്തിന്റെ പുതിയ പാതകൾ തുറക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ടി. ജെ. സനീഷ് കുമാർ ജോസഫ് എം.എൽ.എയുടെ അതിരപ്പിള്ളി രാത്രികാല ടൂറിസം വികസന പദ്ധതിയും ഗോത്രവിഭാഗങ്ങളുടെ ആഗോള കർഷക കയറ്റുമതി കൂട്ടായ്മയും ചാലക്കുടിയുടെ വികസന മുഖച്ഛായ മാറ്റും.

പ്രവാസി നിക്ഷേപങ്ങളിലൂടെ കൊച്ചിയെ ആഗോള സിനിമാ ഹബ്ബാക്കി മാറ്റുന്നതിനൊപ്പം സാംസ്കാരിക നായകന്മാരെ ആദരിക്കുന്ന സ്മാരകങ്ങളും അക്കാദമികളും സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സർവ്വതോമുഖമായ പുരോഗതി ഉറപ്പാക്കും.

'ബ്രാൻഡ് കേരളം', 'ബ്രാൻഡ് വയനാട്' പദ്ധതികളിലൂടെ കേരളത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ഉൽപ്പന്നങ്ങളെ അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിൽ പ്രീമിയം വിലയ്ക്ക് വിൽക്കാനുള്ള നീക്കം വിജയകരമായാൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വയംപര്യാപ്തമായ ഒരു വികസന കുതിപ്പ് കൈവരിക്കാൻ സാധിക്കും.

തുറന്നു പറച്ചിൽ :

( 2026 മാർച്ച് 29 നു thinck.org ഇൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലേഖനം https://thinck.org/article/saneesh-kumar-joseph-chalakudy-udf-vision-lighting-cinema-hub)