വന്ദേമാതരം: ഉത്ഭവം, വികാസം, സാംസ്കാരിക-രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യം - എന്തുകൊണ്ട് വിവാദമാകുന്നു ?

വന്ദേമാതരം: എന്തുകൊണ്ട് വിവാദമാകുന്നു? ഏത് വരികളാണ് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടത്?

വിവാദങ്ങളുടെ പ്രധാന കാരണങ്ങൾ

ഹൈന്ദവ ദേവീ സങ്കൽപ്പങ്ങളുടെ ആവാഹനം

കവിതയിലെ 3 മുതൽ 6 വരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഭാരതാംബയെ പ്രകൃതിയായി ചിത്രീകരിക്കുന്നതിന് ഉപരിയായി, ഹൈന്ദവ ആരാധനാമൂർത്തികളായ ദുർഗ്ഗ, ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി എന്നീ ദേവിമാരുമായി സാമ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഏകദൈവവിശ്വാസത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു മതസ്ഥർക്കും വിവിധ സമുദായ നേതാക്കൾക്കും, ദൈവത്തിനെയല്ലാതെ ഒരു ഭൂപ്രദേശത്തെ ദേവീരൂപത്തിൽ സങ്കൽപ്പിച്ച് വന്ദിക്കുന്നത് തങ്ങളുടെ മതവിശ്വാസങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണെന്ന ചിന്തയുണ്ടായി.

'ആനന്ദമഠം' നോവലിന്റെ പശ്ചാത്തലവും വരികളും

ബങ്കിം ചന്ദ്രന്റെ 'ആനന്ദമഠം' എന്ന നോവലിൽ സന്യാസിമാർ നടത്തുന്ന പോരാട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ ഗാനം വരുന്നത്. നോവലിലെ ചില കഥാസന്ദർഭങ്ങളും പിൽക്കാല ശ്ലോകങ്ങളിലെ വരികളും ("അമ്പലങ്ങൾതോറും നിന്റെ വിഗ്രഹം കൊത്തിയുണ്ടാക്കുന്നു") വിഗ്രഹാരാധനയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതിനാൽ മറ്റു സമുദായ പ്രതിനിധികൾ ഇതിനെതിരെ അഭിപ്രായമുയർത്തി.

1937-ലെ പ്രവിശ്യാ നിയമസഭകളിലെ നിർബന്ധിത ആലാപനം

1937-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷം ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ നിയമസഭകളിൽ വന്ദേമാതരം നിർബന്ധമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, പൂർണ്ണരൂപം ആലപിക്കുന്നതിനെതിരെ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഷേധങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഇതാണ് ഗാനത്തിന്റെ ഏത് ഭാഗമാണ് ദേശീയതലത്തിൽ സ്വീകരിക്കപ്പെടേണ്ടത് എന്നതിലേക്ക് നയിച്ചത്.

ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട വരികളും അവയുടെ കാരണങ്ങളും

1937-ൽ കൊൽക്കത്തയിൽ ചേർന്ന കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി, രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വന്ദേമാതരത്തിന്റെ അവസാന നാല് ശ്ലോകങ്ങൾ (3, 4, 5, 6 ശ്ലോകങ്ങൾ) ഔദ്യോഗിക ദേശീയ ഗീതത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.

ദേശീയ ഗീതമായി ആലാപനം ചെയ്യുമ്പോൾ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട ആ കൃത്യമായ വരികൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട മൂന്നാം ശ്ലോകം

കോടികോടി കണ്ഠ കലകല നിനാദ കരാളേ,കോടികോടി ഭുജൈർ ധൃത ഖരകരവാലേ,കേ ബോലേ മാ തുമി അബാലേ!ബഹുബലധാരിണീം നമാമി താരിണീം,രിപുദളവാരിണീം മാതരമ്! വന്ദേ മാതരമ്!

ഒഴിവാക്കാനുള്ള കാരണം: നോവലിലെ ആയുധമേന്തിയ പോരാട്ടത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലമുള്ളതിനാലും, യുദ്ധാവഹമായ വരികളുള്ളതിനാലും.

ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട നാലാം ശ്ലോകം

തുമി വിദ്യാ, തുമി ധർമ്മ,തുമി ഹൃദി, തുമി മർമ്മ,ത്വം ഹി പ്രാണഃ ശരീര!ബാഹുതേ തുമി മാ ശക്തി,ഹൃദയേ തുമി മാ ഭക്തി,തൊമാരാഇ പ്രതിമാ ഗഡി മന്ദിരേ മന്ദിരേ! വന്ദേ മാതരമ്!

ഒഴിവാക്കാനുള്ള കാരണം: "അമ്പലങ്ങൾതോറും നിന്റെ വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു" എന്ന വരികൾ വിഗ്രഹാരാധനയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഏകദൈവവിശ്വാസമുള്ള മറ്റു മതവിഭാഗങ്ങൾക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാൻ പ്രയാസമായതിനാൽ.

ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട അഞ്ചാം ശ്ലോകം

ത്വം ഹി ദുർഗ്ഗാ ദശപ്രഹരണധാരിണീ,കമലാ കമലാദലവിഹാരിണീ,വാണീ വിദ്യാദായിനീ,നമാമി ത്വാം നമാമി കമലാമ്,അമലാമ് അതുലാമ്,സുജലാം സുഫലാം മാതരമ്! വന്ദേ മാതരമ്!

ഒഴിവാക്കാനുള്ള കാരണം: ഭാരതാംബയെ ദുർഗ്ഗ, ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി എന്നീ ഹൈന്ദവ ദേവിമാരുമായി നേരിട്ട് സാമ്യപ്പെടുത്തി സംബോധന ചെയ്യുന്നതിനാൽ.

ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട ആറാം ശ്ലോകം

ശ്യാമളാം സരളാം സുസ്മിതാം ഭൂഷിതാമ്,ധരണി ഭരണി മാതരമ്! വന്ദേ മാതരമ്!

ഒഴിവാക്കാനുള്ള കാരണം: മുൻപത്തെ ശ്ലോകങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായതിനാലും ദേവീ സ്തുതിയുടെ ഭാഗമായതിനാലും.

ഔദ്യോഗികമായി സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട വരികൾ

മുകളിൽ പറഞ്ഞ വിവാദപരമായ വശങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനും, രാജ്യത്തെ മുഴുവൻ ജനങ്ങൾക്കും ഒരുപോലെ സ്വീകാര്യമാക്കാനുമായി ആദ്യത്തെ രണ്ട് ശ്ലോകങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഭാരതത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക 'ദേശീയ ഗീതമായി' കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയും (1937) പിന്നീട് ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സഭയും (1950) അംഗീകരിച്ചത്.

ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ആ വരികൾ ഇവ മാത്രമാണ്:

വന്ദേ മാതരമ്!സുജലാം സുഫലാം മലയജശീതളാം,സസ്യശ്യാമളാം മാതരമ്! വന്ദേ മാതരമ്!സുഭ്രജ്യോത്സ്നാം പുളകിതയാമിനീം,ഫുല്ലകുസുമിത ദ്രുമദലശോഭിനീം,സുഹാസിനീം സുമധുരഭാഷിണീം,സുഖദാം വരദാം മാതരമ്! വന്ദേ മാതരമ്!

ഈ ആദ്യ രണ്ട് ശ്ലോകങ്ങളിൽ നാടിന്റെ ജലസമൃദ്ധി, പച്ചപ്പ്, കുളിർകാറ്റ്, നിലാവ്, പ്രകൃതിഭംഗി എന്നിവ മാത്രമാണ് അടങ്ങിയിട്ടുള്ളതെന്നും, ഇതിൽ യാതൊരുവിധ മതപരമായ പ്രതിരൂപങ്ങളോ വിഭാഗീയതയോ ഇല്ലെന്നും 1937-ലെ പ്രമേയവും ടാഗോറും ഉറപ്പിച്ചു വ്യക്തമാക്കി.

ഭരണഘടനാപരമായ അംഗീകാരവും നിയമപരമായ പദവിയും

ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സഭയുടെ പ്രഖ്യാപനം (1950 ജനുവരി 24)

ഡോ. രാജേന്ദ്ര പ്രസാദിന്റെ ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനം

1947-ൽ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ച ശേഷം ദേശീയ ചിഹ്നങ്ങളും ഗാനങ്ങളും നിശ്ചയിക്കുക എന്നത് ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സഭയുടെ പ്രധാന ചുമതലയായിരുന്നു. പ്രത്യേകം നിയമ നിർമ്മാണം നടത്തുന്നതിന് പകരം, 1950 ജനുവരി 24-ന് ചേർന്ന ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സഭയുടെ അവസാന യോഗത്തിൽ പ്രസിഡന്റ് ഡോ. രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ് നടത്തിയ ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനത്തിലൂടെയാണ് ഗാനങ്ങളുടെ പദവി തീരുമാനിക്കപ്പെട്ടത്.

ഡോ. രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ് സഭയിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു:

" 'ജനഗണമന' എന്ന വാക്കും ഈണവും അടങ്ങിയ രചന ഭാരതത്തിന്റെ ദേശീയ ഗാനമായിരിക്കും. സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ ചരിത്രപരമായ പങ്ക് വഹിച്ച 'വന്ദേമാതരം' എന്ന ഗാനത്തിന് ജനഗണമനയ്ക്ക് തുല്യമായ പദവിയും ബഹുമാനവും നൽകുന്നതായിരിക്കും."

ഇതിലൂടെ ജനഗണമന ദേശീയ ഗാനമായും, വന്ദേമാതരം ദേശീയ ഗീതമായും ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.

നിയമപരമായ വ്യവസ്ഥകളും പ്രോട്ടോക്കോൾ വ്യത്യാസങ്ങളും

ഭരണഘടനാപരമായ പരാമർശങ്ങൾ

ഭാരത ഭരണഘടനയുടെ മൂലരൂപത്തിൽ 'ജനഗണമന'യെയോ 'വന്ദേമാതര'ത്തെയോ പദാനുപദം എടുത്തുപറയുന്നില്ല. അനുച്ഛേദം 51A(a) പ്രകാരം പൗരന്മാരുടെ മൗലിക കർത്തവ്യങ്ങളിൽ ദേശീയ പതാകയെയും ദേശീയ ഗാനത്തെയും ആദരിക്കണമെന്ന് നിഷ്കർഷിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ദേശീയ ഗീതമായ വന്ദേമാതരത്തെ കുറിച്ച് പ്രത്യേക ഭരണഘടനാ വകുപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല.

1971-ലെ നിയമവും ശിക്ഷാ വ്യവസ്ഥകളും

1971-ൽ നിലവിൽ വന്ന ദേശീയ ബഹുമാനത്തോടുള്ള അപമാന നിരോധന നിയമ പ്രകാരം ദേശീയ ഗാനത്തെ അപമാനിക്കുന്നതും തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നതും തടങ്കലും പിഴയും ലഭിക്കാവുന്ന കുറ്റമാണ്. എന്നാൽ വന്ദേമാതരത്തിന് ഇത്തരത്തിലുള്ള കർശനമായ നിയമ പരിരക്ഷയോ ശിക്ഷാ വ്യവസ്ഥകളോ നിലവിലില്ലാത്തതിനാൽ, ഇതിനായി നിയമ നിർമ്മാണം വേണമെന്ന ചർച്ചകൾ ഇന്നും തുടരുന്നു.

ആലാപന സമയവും പ്രോട്ടോക്കോൾ വ്യത്യാസങ്ങളും

ദേശീയ ഗാനമായ ജനഗണമന ആലാപനം ചെയ്യുന്നതിന് 52 സെക്കൻഡ് സമയപരിധിയും എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വ്യക്തമായ പെരുമാറ്റച്ചട്ടങ്ങളും നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ദേശീയ ഗീതമായ വന്ദേമാതരത്തിന് ഇത്തരം നിശ്ചിത ആലാപന സമയപരിധിയോ ചട്ടങ്ങളോ നിയമപരമായി നിർബന്ധമാക്കിയിട്ടില്ല; മറിച്ച് പാർലമെന്റിലും പൊതുച്ചടങ്ങുകളിലും ഉള്ള കീഴ്വഴക്കങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് ഇതിന്റെ ആലാപനം നടക്കുന്നത്.

ഉത്ഭവവും സാഹിത്യ പശ്ചാത്തലവും

ഗാനത്തിന്റെ രചനയും സാഹിത്യകാരനും

സംസ്കൃതവും ബംഗാളിയും കലർന്ന സാധുഭാഷയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട 'വന്ദേമാതരം' (അർത്ഥം: "അമ്മേ, ഞാൻ നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു") ആധുനിക ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ സാംസ്കാരികവും സാഹിത്യപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ചരിത്രത്തിൽ അദ്വിതീയമായ സ്ഥാനം വഹിക്കുന്നു.

പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബംഗാളിന്റെ സാമൂഹിക-ബൗദ്ധിക നവോത്ഥാന കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രശസ്ത ബംഗാളി നോവലിസ്റ്റും ചിന്തകനും ബ്രിട്ടീഷ് സിവിൽ സർവന്റത്തുമായിരുന്ന ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചതോപാധ്യായ (1838–1894) ആണ് ഈ ഗാനം രചിച്ചത്.

കൊൽക്കത്ത സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യത്തെ ബിരുദധാരികളിൽ ഒരാളായിരുന്ന അദ്ദേഹം, 1858 മുതൽ 1891-ൽ വിരമിക്കുന്നത് വരെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന് കീഴിൽ ഡെപ്യൂട്ടി മജിസ്ട്രേറ്റായും ഡെപ്യൂട്ടി കളക്ടറായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു.

1875-ലോ 1876-ലോ അദ്ദേഹം ഹൂഗ്ലി നദിക്കരയിലുള്ള ചിൻസുറയിൽ (ചുച്ചുറ) സേവനമനുഷ്ഠിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ ഗാനത്തിന്റെ മൂലരൂപം തയ്യാറാക്കിയത്. മാതൃഭൂമിയോടുള്ള സ്നേഹവും ആദരവും പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം, ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം ഭാരതീയരുടെ മേൽ അടിച്ചേൽപ്പിച്ച ബ്രിട്ടീഷ് ദേശീയഗാനത്തിന് ബദലായൊരു ഭാരതീയ ആവിഷ്കാരം നൽകുക എന്നതും ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യമായിരുന്നു.

അച്ചടിയും പ്രസിദ്ധീകരണ ഘട്ടങ്ങളും

ഈ ഗാനത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രത്തിന് പല പ്രധാന ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്. 1875 നവംബർ 7-ന് ബങ്കിം ചന്ദ്രൻ തന്നെ 1872-ൽ ആരംഭിച്ച 'ബംഗദർശൻ' എന്ന ബംഗാളി സാഹിത്യ മാസികയിലാണ് ഇത് കവിതയായി ആദ്യമായി അച്ചടിച്ചുവന്നത്.

പിന്നീട് 1881 മാർച്ച്-ഏപ്രിൽ ലക്കത്തിൽ ഒരു സ്വതന്ത്ര കവിതയായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുകയും തുടർന്ന് 1882-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തമായ 'ആനന്ദമഠം' എന്ന ചരിത്ര നോവലിൽ ശാശ്വതമായി ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

ആനന്ദമഠം നോവലിന്റെ ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം

1770-ലെ ഭയാനകമായ ബംഗാൾ ക്ഷാമത്തിന്റെയും അതിനെത്തുടർന്ന് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ ഭരണത്തിനെതിരെ നടന്ന സന്യാസി കലാപത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് 'ആനന്ദമഠം' രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. നോവലിൽ 'സന്താനങ്ങൾ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന സന്യാസിമാർ സ്വാതന്ത്ര്യ പോരാട്ടത്തിനായി പാടുന്ന ഭക്തിഗാനമായാണ് വന്ദേമാതരം അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. നോവലിന്റെ ഇതിവൃത്തത്തിൽ മഠത്തിലെ തുടർച്ചയായ മൂന്ന് അറകളിലായി മാതൃഭൂമിയെ മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത ദൈവിക രൂപങ്ങളിലൂടെയാണ് ബങ്കിം ചന്ദ്രൻ സങ്കൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്:

ജഗദ്ധാത്രി: ഭൂതകാല സമൃദ്ധി

നോവലിലെ ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ ജഗദ്ധാത്രി ദേവിയുടെ രൂപത്തിലൂടെ മാതൃഭൂമിയുടെ അതിപുരാതനമായ പ്രൗഢിയും ഐശ്വര്യസമൃദ്ധവും പ്രകാശപൂർണ്ണവുമായ ഭൂതകാലത്തെയാണ് അനാവരണം ചെയ്യുന്നത്. സമൃദ്ധമായ കൃഷിയിടങ്ങളും സംസ്കാരത്തിന്റെ ഔന്നത്യവും നിറഞ്ഞ ഭൂതകാല ഭാരതത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ് ജഗദ്ധാത്രി.

കാളി: വർത്തമാനകാല ദുരിതം

രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ കാളി ദേവിയുടെ വിഗ്രഹത്തിലൂടെ കൊളോണിയൽ ചൂഷണവും 1770-ലെ ഭയാനകമായ ബംഗാൾ ക്ഷാമവും മൂലം സർവ്വസ്വവും നഷ്ടപ്പെട്ട് ഇരുളടഞ്ഞ അവസ്ഥയിലായ മാതൃഭൂമിയുടെ ദീനദയനീയമായ വർത്തമാനകാലമാണ് ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. സർവ്വനാശത്തിന്റെയും വിശപ്പിന്റെയും അടിമത്തത്തിന്റെയും വേദന അനുഭവിക്കുന്ന നഗ്നയായ, ശൂന്യയായ അമ്മയുടെ പ്രതീകമാണ് കാളി.

ദുർഗ്ഗ: ഭാവി ശക്തിരൂപം

മൂന്നാം ഘട്ടത്തിൽ, പത്ത് ആയുധങ്ങളേന്തിയ ദുർഗ്ഗാദേവിയുടെ രൂപത്തിലൂടെ സന്യാസിമാർ തങ്ങളുടെ പോരാട്ടത്തിലൂടെ വീണ്ടെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന, ശത്രുവിനാശകിയും പ്രതാപവതിയുമായ ഭാവി ഭാരതത്തിന്റെ ശക്തിരൂപത്തെ പദവിഭൂഷിതമാക്കുന്നു. ദശപ്രഹരണധാരിണിയായ ദുർഗ്ഗ മാതൃഭൂമിയുടെ ആത്മവീര്യത്തിന്റെയും സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രാപ്തിയുടെയും പരമോന്നത പ്രതീകമായി മാറുന്നു. ഈ സാഹിത്യ തത്ത്വത്തിലൂടെ മാതൃഭൂമിയെ 'ഭാരതമാതാവ്' ആയി സങ്കൽപ്പിക്കുന്ന പുതിയൊരു ദേശഭക്തി ബോധത്തിന് ബങ്കിം ചന്ദ്രൻ തുടക്കം കുറിച്ചു.

വാചകഘടന, ഭാഷാശൈലി, തർജ്ജമകൾ

ഭാഷാപരമായ വൈവിധ്യം

ആറ് ശ്ലോകങ്ങളുള്ള വന്ദേമാതരം, ക്ലാസിക്കൽ സംസ്കൃതവും സംസ്കൃതീകരിക്കപ്പെട്ട ബംഗാളിയും കൂടിച്ചേർന്ന ശൈലിയിലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഗാനത്തിന് ഭക്തിസാന്ദ്രവും വീരരസപ്രധാനവുമായ താളം നൽകാൻ സംസ്കൃത നാമരൂപങ്ങളും പദപ്രയോഗങ്ങളും സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ശ്ലോകം തിരിച്ചുള്ള പ്രമേയ വിശകലനം

ഒന്നാം ശ്ലോകം: പ്രകൃതിദത്ത സമൃദ്ധി

മാതൃഭൂമിയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ സമൃദ്ധിയെ പുകഴ്ത്തുന്നു. സുജലവും, സുഫലവും, മലയജശീതളവും, സസ്യശ്യാമളവുമായ പ്രകൃതിയെ വർണ്ണിക്കുന്നു.

രണ്ടാം ശ്ലോകം: പ്രകൃതിയുടെ പ്രശാന്ത ഭംഗി

പ്രകൃതിയുടെ പ്രശാന്തമായ ഭംഗിയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. നിലാവും, പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയും, മധുരമായ സംഭാഷണവുമുള്ള മാതൃഭൂമി മക്കൾക്ക് സുഖവും വരദാനങ്ങളും നൽകുന്നുവെന്ന് വിവരിക്കുന്നു.

മൂന്നാം ശ്ലോകം: പ്രതിരോധവും സമരവീര്യവും

പ്രകൃതിവർണ്ണനയിൽ നിന്ന് സമരവീര്യത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. കോടിക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ശബ്ദവും മൂർച്ചയേറിയ വാളുകളേന്തിയ കൈകളുമുള്ള മാതൃഭൂമി ഒട്ടും അബലയല്ലെന്നും സ്വയം സംരക്ഷിക്കാൻ പ്രാപ്തയാണെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു.

നാലാം ശ്ലോകം: ആന്തരിക ബോധം

മാതൃഭൂമിയെ മനുഷ്യന്റെ ജ്ഞാനം, ധർമ്മം, ആത്മാവ്, ശരീരം എന്നിവയുടെ കേന്ദ്രമായി പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. അവൾ വിദ്യയും, ധർമ്മവും, ഹൃദയവും, ആത്മാവും, ശരീരത്തിലെ പ്രാണനുമാണ്.

അഞ്ചാം ശ്ലോകം: ദേവീ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ

നാടിനെ ഹൈന്ദവ സങ്കൽപ്പത്തിലെ ദേവിമാരുമായി തുലനം ചെയ്യുന്നു. പത്ത് ആയുധങ്ങളേന്തിയ ദുർഗ്ഗയായും, താമരപ്പൂവിൽ വസിക്കുന്ന ലക്ഷ്മിയായും, വിദ്യ നൽകുന്ന സരസ്വതിയായും മാതൃഭൂമിയെ ആവിഷ്കരിക്കുന്നു.

ആറാം ശ്ലോകം: വത്സലയായ മാതൃരൂപം

മാതൃഭൂമി ലളിതയും, പുഞ്ചിരിക്കുന്നവളും, ജനങ്ങളെ നിത്യവും പരിപാലിക്കുന്നവളുമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് ഉപസംഹരിക്കുന്നു.

വിവർത്തനങ്ങളും വ്യാഖ്യാനങ്ങളും

വന്ദേമാതരത്തിന്റെ സാഹിത്യമൂല്യം കാരണം പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലും നിരവധി വിവർത്തനങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു. അതിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായത് സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയും തത്ത്വചിന്തകനുമായ ശ്രീ അരവിന്ദ ഘോഷ് നിർവ്വഹിച്ച പരിഭാഷയാണ്. 1909 നവംബർ 20-ന് 'കർമ്മയോഗിൻ' എന്ന പത്രത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാവ്യരൂപത്തിലുള്ള തർജ്ജമ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.

ശ്രീ അരവിന്ദന്റെ കാവ്യ തർജ്ജമയുടെ മലയാള പരിഭാഷ:

"അമ്മേ, ഞാൻ നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു!വേഗത്തിലൊഴുകുന്ന അരുവികളാൽ സമൃദ്ധയായവളേ,തോട്ടങ്ങളിലെ ഫലങ്ങളാൽ തിളങ്ങുന്നവളേ,ആനന്ദത്തിന്റെ തണുത്ത കാറ്റുള്ളവളേ,ഇരുണ്ട വയലുകൾ തരംഗമാകുന്ന മാതാവേ,സ്വതന്ത്രയായ അമ്മേ."

വന്ദേമാതരത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ അർത്ഥവും വിവർത്തനവും

ഒന്നാം ശ്ലോകം (അളവറ്റ പ്രകൃതി സമൃദ്ധി)

വാചകങ്ങൾ:

വന്ദേ മാതരമ്!

സുജലാം സുഫലാം മലയജശീതളാം,

സസ്യശ്യാമളാം മാതരമ്! വന്ദേ മാതരമ്!

പൂർണ്ണ അർത്ഥം:

അമ്മേ, ഞാൻ നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു! ശുദ്ധവും സമൃദ്ധവുമായ ജലത്താൽ അനുഗ്രഹീതയായവളേ, രുചികരമായ ഫലങ്ങൾ ധാരാളമായി നൽകുന്നവളേ, തെക്കൻ മലനിരകളിൽ നിന്ന് വീശുന്ന തണുത്ത കാറ്റാൽ കുളിർമയേകുന്നവളേ, പച്ചപ്പാർന്ന വിളവെടുപ്പുകളാൽ ശ്യാമളവർണ്ണമുള്ള ഹേ മാതൃഭൂമീ, ഞാൻ നിന്നെ സാഷ്ടാങ്ഗം വന്ദിക്കുന്നു!

രണ്ടാം ശ്ലോകം (മാതൃഭൂമിയുടെ പ്രശാന്ത ഭംഗി)

വാചകങ്ങൾ:

സുഭ്രജ്യോത്സ്നാം പുളകിതയാമിനീം,

ഫുല്ലകുസുമിത ദ്രുമദലശോഭിനീം,

സുഹാസിനീം സുമധുരഭാഷിണീം,

സുഖദാം വരദാം മാതരമ്! വന്ദേ മാതരമ്!

പൂർണ്ണ അർത്ഥം:

വെൺനിലാവിന്റെ പ്രകാശത്താൽ പുളകാങ്കിതമായ രാത്രികളുള്ളവളേ, പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന മരങ്ങളാലും തളിരിലകളാലും അതിമനോഹരമായി ശോഭിക്കുന്നവളേ, മനോഹരമായ മന്ദഹാസം തുലമ്പുന്നവളേ, അത്യന്തം മധുരമായി സംസാരിക്കുന്നവളേ, തൻ്റെ മക്കൾക്ക് സർവ്വ സുഖങ്ങളും അഭീഷ്ട വരദാനങ്ങളും ചൊരിയുന്ന അമ്മേ, ഞാൻ നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു!

മൂന്നാം ശ്ലോകം (ജനശക്തിയും പ്രതിരോധ വീര്യവും)

വാചകങ്ങൾ:

കോടികോടി കണ്ഠ കലകല നിനാദ കരാളേ,

കോടികോടി ഭുജൈർ ധൃത ഖരകരവാലേ,

കേ ബോലേ മാ തുമി അബാലേ!

ബഹുബലധാരിണീം നമാമി താരിണീം,

രിപുദളവാരിണീം മാതരമ്! വന്ദേ മാതരമ്!

പൂർണ്ണ അർത്ഥം:

കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ കണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന സിംഹഗർജ്ജനം പോലുള്ള ശബ്ദമുള്ളവളേ, കോടിക്കണക്കിന് കൈകളിൽ മൂർച്ചയേറിയ വാളുകളേന്തി പോരാടുന്നവളേ, ഹേ മാതാവേ, നിന്നെ ആരാണ് അബല എന്ന് വിളിക്കുക! അളവറ്റ ആന്തരിക ശക്തി വെച്ചുപുലർത്തുന്നവളേ, ശത്രു സൈന്യങ്ങളുടെ ആക്രമണങ്ങളെ തടഞ്ഞുതോൽപ്പിക്കുന്നവളേ, മക്കളെ ആപത്തുകളിൽ നിന്ന് കരകയറ്റുന്ന മഹാരക്ഷകിയായ അമ്മേ, ഞാൻ നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു!

നാലാം ശ്ലോകം (ആത്മീയതയും ആന്തരിക ബോധവും)

വാചകങ്ങൾ:

തുമി വിദ്യാ, തുമി ധർമ്മ,

തുമി ഹൃദി, തുമി മർമ്മ,

ത്വം ഹി പ്രാണഃ ശരീര!

ബാഹുതേ തുമി മാ ശക്തി,

ഹൃദയേ തുമി മാ ഭക്തി,

തൊമാരാഇ പ്രതിമാ ഗഡി മന്ദിരേ മന്ദിരേ! വന്ദേ മാതരമ്!

പൂർണ്ണ അർത്ഥം:

നീ തന്നെയാണ് പരമമായ വിദ്യ, നീ തന്നെയാണ് സർവ്വ ധർമ്മവും, നീ തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയവും അതിൻ്റെ മർമ്മവും, ഞങ്ങളുടെ ശരീരത്തിൽ തുടിക്കുന്ന പ്രാണവായുവും നീ തന്നെയാണ്! ഞങ്ങളുടെ കരങ്ങളിലെ ശക്തി നീയാണ്, ഹൃദയത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്ന ഭക്തിയും നീ തന്നെയാകുന്നു; അമ്പലങ്ങൾതോറും പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ആരാധിക്കുന്നത് നിന്റെ ദിവ്യരൂപത്തെ മാത്രമാണ്!

അഞ്ചാം ശ്ലോകം (ദൈവിക സങ്കൽപ്പങ്ങൾ)

വാചകങ്ങൾ:

ത്വം ഹി ദുർഗ്ഗാ ദശപ്രഹരണധാരിണീ,

കമലാ കമലാദലവിഹാരിണീ,

വാണീ വിദ്യാദായിനീ,

നമാമി ത്വാം നമാമി കമലാമ്,

അമലാമ് അതുലാമ്,

സുജലാം സുഫലാം മാതരമ്! വന്ദേ മാതരമ്!

പൂർണ്ണ അർത്ഥം:

പത്ത് കൈകളിൽ ദുഷ്ടനിഗ്രഹത്തിനായി ആയുധങ്ങളേന്തിയ ദുർഗ്ഗാദേവി നീ തന്നെയാണ്, താമരപ്പൂവിതളുകളിൽ ആനന്ദത്തോടെ വസിക്കുന്ന ഐശ്വര്യദേവിയായ ലക്ഷ്മി നീയാണ്, അതുപോലെ വിദ്യ പ്രധാനം ചെയ്യുന്ന സരസ്വതിയും നീ തന്നെയാണ്! പരിശുദ്ധയും, തുല്യതയില്ലാത്തവളും, ശുദ്ധജലത്താലും വിശിഷ്ട ഫലങ്ങളാലും സമൃദ്ധമായവളുമായ ആ ലക്ഷ്മിദേവിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു!

ആറാം ശ്ലോകം (നിത്യപരിപാലകയായ മാതാവ്)

വാചകങ്ങൾ:

ശ്യാമളാം സരളാം സുസ്മിതാം ഭൂഷിതാമ്,

ധരണി ഭരണി മാതരമ്! വന്ദേ മാതരമ്!

പൂർണ്ണ അർത്ഥം:

ശ്യാമളവർണ്ണമാർന്ന് প্রകൃതിസൗന്ദര്യത്താൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവളേ, ഏറ്റവും ലളിതമായ സ്വഭാവമുള്ളവളേ, പ്രസന്നമായി പുഞ്ചിരിക്കുന്നവളേ, ഈ ലോകത്തിലെ സർവ്വചരാചരങ്ങളെയും മാറോടണച്ച് ഊട്ടി വളർത്തുകയും പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അമ്മേ, ഹേ മാതൃഭൂമീ, ഞാൻ നിന്നെ ഭക്തിപൂർവ്വം വന്ദിക്കുന്നു!

സംഗീതാവിഷ്കാരങ്ങളും ആലാപന ചരിത്രവും

ആദ്യകാല ഈണവും ടാഗോറിന്റെ ആലാപനവും

ഒരു കവിതയിൽ നിന്ന് ദേശീയതലത്തിൽ ആലപിക്കപ്പെടുന്ന ഗാനത്തിലേക്കുള്ള വന്ദേമാതരത്തിന്റെ പരിണാമത്തിൽ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. കവിത രചിച്ച ഉടൻ ബങ്കിം ചന്ദ്രൻ, ജാദുനാഥ് ഭട്ടാചാര്യയോട് ഇതിന് ഈണം നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ 1896-ൽ കൊൽക്കത്തയിൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിൽ രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ രാഗ് ദേശ് അടിസ്ഥാനമാക്കി ചിട്ടപ്പെടുത്തി സ്വയം ആലപിച്ചതോടെയാണ് ഇത് ദേശീയ ശ്രദ്ധ നേടിയത്. ടാഗോറിന്റെ ഈ ആലാപനം രാഷ്ട്രീയ സമ്മേളനങ്ങളിൽ വന്ദേമാതരം ചൊല്ലുന്ന രീതിക്ക് തുടക്കമിട്ടു.

വിഷ്ണു ദിഗംബർ പാലുസ്കറുടെ കാഫി രാഗ ആലാപനം

പിൽക്കാലത്ത് പ്രശസ്ത ഹിന്ദുസ്ഥാനി ശാസ്ത്രീയ സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന വിഷ്ണു ദിഗംബർ പാലുസ്കർ 1923-ലെ കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിൽ വന്ദേമാതരത്തിന് കാഫി രാഗത്തിൽ തീർത്ത ഗൗരവപൂർണ്ണവും ഭക്തിനിർഭരവുമായ ഈണം നൽകി ആലാപനം നടത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ ആലാപന ശൈലി ഗാനത്തിന് ശാസ്ത്രീയ സംഗീത ലോകത്ത് വലിയ ആദരവ് നേടിക്കൊടുത്തു.

ഹേമന്ത് കുമാറിന്റെ ചലച്ചിത്ര സംഗീതാവിഷ്കാരം

തുടർന്ന് 1952-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ആനന്ദ് മഠ്' എന്ന പ്രശസ്ത ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രത്തിനായി സംഗീതസംവിധായകനും ഗായകനുമായ ഹേമന്ത് കുമാർ തയ്യാറാക്കിയ ആർക്കസ്ട്രൽ സംഗീതാവിഷ്കാരം വന്ദേമാതരത്തെ വീണ്ടും ജനപ്രിയ തരംഗമാക്കി മാറ്റി. ലതാ മങ്കേഷ്കറും ഹേമന്ത് കുമാറും ചേർന്നാലപിച്ച ഈ വേഗമേറിയ ദേശഭക്തി ഈണം സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഭാരതത്തിൽ വലിയ പ്രചാരം നേടി.

ആകാശവാണിയുടെ ഔദ്യോഗിക രാഗ് ദേശ് പതിപ്പ്

കൂടാതെ, ഭാരതീയ ഔദ്യോഗിക പ്രക്ഷേപണ സ്ഥാപനമായ ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ (ആകാശവാണി) വന്ദേമാതരത്തിന്റെ രാഗ് ദേശിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ശാസ്ത്രീയ ഗായകസംഘ ആലാപനമാണ് ഔദ്യോഗികമായി സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദിനചര്യകളുടെ തുടക്കത്തിലും പ്രധാന ദേശീയ പ്രക്ഷേപണങ്ങളിലും ഈ നിശ്ചിത ആകാശവാണി പതിപ്പാണ് ഇന്നും രാജ്യത്തുടനീളം വാദ്യവൃന്ദസമേതം പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്നത്.

ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ പോരാട്ടം: സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ പങ്കാളിത്തം

സ്വദേശി പ്രസ്ഥാനവും ജനകീയ മുന്നേറ്റവും

1905-ലെ ബംഗാൾ വിഭജനവും ആദ്യ പ്രകടനങ്ങളും

1905 ഓഗസ്റ്റ് 7-ന് ബംഗാൾ വിഭജനത്തിനെതിരെ കൊൽക്കത്തയിൽ നടന്ന വമ്പിച്ച പ്രതിഷേധ പ്രകടനത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് വിദ്യാർത്ഥികളാണ് 'വന്ദേമാതരം' എന്ന് വിളിച്ചുകൊണ്ട് അണിനിരന്നത്. ആ വർഷം അവസാനത്തോടെ വാരാണസിയിൽ നടന്ന കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിൽ എല്ലാ ദേശീയ സമ്മേളനങ്ങളിലും ഈ ഗാനം ആലപിക്കാൻ തീരുമാനമായി. വെറുമൊരു ഗാനത്തിനപ്പുറം വന്ദേമാതരം എന്ന വാക്ക് ഒരു അഭിവാദനമായും ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ പ്രതിരോധത്തിന്റെ മുദ്രാവാക്യമായും മാറി.

ബന്ദേ മാതരം സമ്പ്രദായവും നിരോധനവും

1905 ഒക്ടോബറിൽ വടക്കൻ കൊൽക്കത്തയിൽ 'ബന്ദേ മാതരം സമ്പ്രദായ' രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഗാനത്തിന്റെ പ്രചാരം കണ്ട ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം ഇത് പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ വിളിക്കുന്നത് നിരോധിക്കുകയും പ്രകടനക്കാർക്കെതിരെ പോലീസ് നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.

അന്താരാഷ്ട്ര തലം, വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ

സ്റ്റുട്ട്ഗാർട്ടിലെ വിദേശ പതാക (1907)

1907-ൽ ജർമ്മനിയിലെ സ്റ്റുട്ട്ഗാർട്ടിൽ നടന്ന ഇന്റർനാഷണൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് കോൺഗ്രസിൽ വിദേശമണ്ണിൽ ആദ്യമായി ഭാരതീയ സ്വാതന്ത്ര്യ പതാക ഉയർത്തിയപ്പോൾ, മാഡം ഭിക്കാജി കാമ അതിന്റെ മധ്യത്തിലെ വരയിൽ 'വന്ദേമാതരം' എന്ന് ആലേഖനം ചെയ്തിരുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിൽ ഭാരതത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക മുദ്രാവാക്യമായി ഇത് മാറി.

മദൻ ലാൽ ധിംഗ്രയുടെ രക്തസാക്ഷിത്വം (1909)

1909 ഓഗസ്റ്റ് 17-ന് ലണ്ടനിലെ പെന്റൺവില്ലെ ജയിലിൽ വെച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥനെ വധിച്ച കേസിൽ തൂക്കുമരത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, പ്രമുഖ വിപ്ലവകാരിയായിരുന്ന മദൻ ലാൽ ധിംഗ്ര ഉറക്കെ പ്രഖ്യാപിച്ച അവസാന വാക്കുകൾ "ബന്ദേ മാതരം" എന്നതായിരുന്നു. ബലിദാനികളുടെ ധീരതയുടെ പ്രതീകമായി ഈ വാക്ക് ഇതോടെ മാറി.

അന്താരാഷ്ട്ര പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ

പാരിസിലും ജനീവയിലും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ഭാരതീയ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലെ അംഗങ്ങൾ, തങ്ങളുടെ വിപ്ലവ ആശയങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടും പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനായി 1909 മുതൽ 'ബന്ദേ മാതരം' എന്ന പേരിൽ തന്നെ വിപ്ലവ മാസിക പുറത്തിറക്കി.

ജനകീയ സ്വീകരണങ്ങളും ശ്രീ അരവിന്ദന്റെ എഡിറ്റോറിയലുകളും

1908 ജൂണിൽ മുംബൈ പോലീസ് കോടതിക്ക് പുറത്ത് ലോകമാന്യ തിലകന്റെ വിചാരണ നടക്കുമ്പോഴും, 1914 ജൂണിൽ ജയിൽ മോചിതനായി പൂനെയിൽ എത്തിയപ്പോഴും, 1912 ഒക്ടോബറിൽ ഗോപാലകൃഷ്ണ ഗോഖലെ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ കേപ് ടൗണിൽ എത്തിയപ്പോഴും ജനക്കൂട്ടം അത്യുച്ചത്തിൽ 'വന്ദേമാതരം' മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ മുഴക്കിയാണ് തങ്ങളുടെ നേതാക്കളെ സ്വീകരിച്ചത്. 1907-ൽ ശ്രീ അരവിന്ദൻ താൻ എഡിറ്റ് ചെയ്തിരുന്ന 'ബന്ദേ മാതരം' പത്രത്തിൽ ബങ്കിം ചന്ദ്രനെ ഒരു 'ഋഷി'യായി വിശേഷിപ്പിക്കുകയും അദ്ദേഹം ഭാരതീയർക്ക് നൽകിയ മന്ത്രമാണ് ഈ ഗാനമെന്ന് എഴുതുകയും ചെയ്തു.

ചരിത്രപരമായ പ്രധാന നാഴികക്കല്ലുകൾ

1875 മുതൽ 1896 വരെയുള്ള വികാസം

1875-ൽ ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചതോപാധ്യായ ഒരു സ്വതന്ത്ര കവിതയായി വന്ദേമാതരം രചിക്കുകയും ബംഗദർശനിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1882-ൽ ഇത് 'ആനന്ദമഠം' നോവലിന്റെ ഭാഗമായി മാറിയതോടെ ആന്റി-കൊളോണിയൽ പോരാട്ടത്തിന്റെ സാഹിത്യ രൂപമായി. 1896-ൽ രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ ഗാനത്തിന് ഈണം നൽകി കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിൽ പാടിയതോടെ പൊതു രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഗാനം സ്ഥാനം നേടി.

1905 മുതൽ 1950 വരെയുള്ള ഘട്ടങ്ങൾ

1905-ലെ ബംഗാൾ വിഭജന പ്രതിഷേധത്തോടെ വന്ദേമാതരം ഭാരതമൊട്ടാകെയുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യ സമര മുദ്രാവാക്യമായി മാറി. 1907-ൽ മാഡം കാമ വിദേശത്ത് ഉയർത്തിയ ആദ്യ ഭാരതീയ പതാകയിൽ ഈ വാക്ക് ഉൾപ്പെടുത്തി. 1930-കളിലെ ചർച്ചകൾക്ക് ശേഷം 1937-ൽ കൊൽക്കത്തയിൽ ചേർന്ന കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റി ടാഗോറിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ഗാനത്തിന്റെ ആദ്യ രണ്ട് ശ്ലോകങ്ങൾ മാത്രം ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഒടുവിൽ 1950 ജനുവരി 24-ന് ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സഭയിൽ ഡോ. രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ് വന്ദേമാതരത്തെ ഭാരതത്തിന്റെ 'ദേശീയ ഗീതമായി' പ്രഖ്യാപിച്ചു.

സമകാലിക പ്രസക്തിയും ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യവും

150-ാം വാർഷികവും ഇന്നത്തെ പ്രസക്തിയും

ഹൂഗ്ലി നദിക്കരയിലെ കവിതയിൽ നിന്ന് ഭാരതത്തിന്റെ ദേശീയ ഗീതത്തിലേക്കുള്ള വന്ദേമാതരത്തിന്റെ യാത്ര ഭാരതീയ ദേശസ്നേഹത്തിന്റെ ഉജ്ജ്വലമായ ചരിത്രമാണ്. വന്ദേമാതരം രചനയുടെ 150-ാം വാർഷിക ആഘോഷങ്ങൾ രാജ്യത്തുടനീളം സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത് അതിന്റെ സാംസ്കാരിക മൂല്യത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു വശത്ത് ദേശഭക്തിയുടെ ചിഹ്നമായി നിലകൊള്ളുമ്പോഴും, ബഹുസ്വരതയെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് ഈ ഗാനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം നിലനിർത്താൻ ഭാരതീയ സമൂഹം ശ്രമിക്കുന്നു.

സാംസ്കാരിക-രാഷ്ട്രീയ പൈതൃകം

വന്ദേമാതരം ഭാരതീയ സാഹിത്യത്തിലെയും രാഷ്ട്രീയത്തിലെയും സുപ്രധാനമായ ഒരു അധ്യായമാണ്. പ്രകൃതി സമൃദ്ധിയെ വന്ദിക്കുന്ന ഇതിലെ ആദ്യ ശ്ലോകങ്ങൾ ഇന്നും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾക്ക് ദേശസ്നേഹത്തിന്റെ അമരസംഗീതമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.

നായർസാബ് : ഡൽഹിവായന