പച്ചക്കള്ളം:

മോദിയുടെ ഹരിത നയതന്ത്രവും അദാനിയുടെ കോർപ്പറേറ്റ് നിഴലും

43 വർഷത്തെ നീണ്ട ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി നോർവേയുടെ മണ്ണിലിറങ്ങിയത് വെറുമൊരു യാദൃശ്ചിക ചിത്രീകരണമല്ല. മറിച്ച്, അത് "ഹരിത ഊർജ്ജം", "നോർഡിക് പങ്കാളിത്തം", "ആഗോള നേതൃത്വം" എന്നീ സുന്ദരമായ വാക്കുകളിൽ പൊതിഞ്ഞ്, അതീവ ശ്രദ്ധയോടെ തയ്യാറാക്കിയ ഒരു നയതന്ത്ര നാടകമാണ്. ജനസംഖ്യയിൽ ചെറുതാണെങ്കിലും, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പരമാധികാര സമ്പത്ത് ഫണ്ട് നിയന്ത്രിക്കുന്നതും, കപ്പൽ ഗതാഗതം, ഓഫ്‌ഷോർ ഊർജ്ജം, ഹരിത ധനകാര്യം എന്നിവയിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുന്നതുമായ രാജ്യമാണ് നോർവേ.

തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക കരുത്ത് ഉപയോഗിച്ച് ആഗോളതലത്തിൽ ധാർമ്മികതയുടെയും ബിസിനസ്സ് മാനദണ്ഡങ്ങളുടെയും കാര്യത്തിൽ കൃത്യമായ നിലപാടുകൾ എടുക്കുന്നവരാണവർ. കടൽത്തീര കാറ്റാടിപ്പാടങ്ങൾ, ഹരിത ഹൈഡ്രജൻ, കപ്പൽ ഗതാഗതം, കാലാവസ്ഥാ സാങ്കേതികവിദ്യ, പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ നിക്ഷേപം എന്നിവ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഒരു 'ഹരിത തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിത്തവും', ഒപ്പം വരും വർഷങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയിലേക്ക് കോടിക്കണക്കിന് യൂറോയുടെ നിക്ഷേപം എത്തിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഇന്ത്യ-ഇഎഫ്‌ടിഎ വ്യാപാര കരാറുമായിരുന്നു ഈ സന്ദർശനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക മുഖം.

ഇതിനുപുറമേ, ആർട്ടിക് ഗവേഷണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇസ്റോയും നോർവീജിയൻ സ്പേസ് ഏജൻസിയും തമ്മിലുള്ള സഹകരണവും, സ്വാൽബാർഡിലെ ഇന്ത്യയുടെ 'ഹിമാദ്രി' ഗവേഷണ കേന്ദ്രത്തെകേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ സഹകരണങ്ങളും ഇതിന്റെ ഭാഗമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യ ആഗോള ഹരിത ഊർജ്ജ ക്ലബ്ബിൽ ചേരുന്നുവെന്നും നോർഡിക് മാതൃകയിലുള്ള "ധാർമ്മിക മുതലാളിത്തത്തോട്" ചേർന്നുനിൽക്കുന്നുവെന്നും വരുത്തിത്തീർക്കാനുള്ള ഒരു വലിയ തിരക്കഥയായിരുന്നു ഈ യാത്ര.

എന്നാൽ, ഓസ്ലോയിലെ ഈ മിനുക്കിയെടുത്ത ഔദ്യോഗിക തിരക്കഥയ്ക്ക് പിന്നിൽ തികച്ചും അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്ന മറ്റൊരു സമാന്തര യാഥാർത്ഥ്യമുണ്ട്: ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പരമാധികാര സമ്പത്ത് ഫണ്ടായ 'നോർവീജിയൻ ഗവൺമെന്റ് പെൻഷൻ ഫണ്ട് ഗ്ലോബൽ', ഇന്ത്യൻ കോർപ്പറേറ്റ് ഭീമന്മാരായ അദാനി ഗ്രൂപ്പ് കമ്പനികളെ വ്യവസ്ഥാപിതമായി കരിമ്പട്ടികയിൽ പെടുത്തുന്ന പ്രക്രിയയാണത്.

നോർവേയുടെ ധാർമ്മിക കരിമ്പട്ടികയും ഇന്ത്യയുടെ ഹരിത നയതന്ത്രവും

കഴിഞ്ഞ രണ്ട് വർഷത്തിനിടെ, നോർവേയുടെ ധാർമ്മിക നിരീക്ഷണ സമിതി രണ്ട് പ്രമുഖ അദാനി ഗ്രൂപ്പ് കമ്പനികളെയാണ് തങ്ങളുടെ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഫണ്ടിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കിയത്:

• അദാനി പോർട്സ്: മ്യാൻമറിലെ സൈനിക ഭരണകൂടത്തിന്റെ കാലത്ത് അവിടുത്തെ തുറമുഖ പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ടായ കടുത്ത manuഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങളെ തുടർന്നാണ് ഈ കമ്പനിയെ കരിമ്പട്ടികയിൽ പെടുത്തിയത്.
• അദാനി ഗ്രീൻ എനർജി: വിദേശത്ത് മോദി സർക്കാർ ഇന്ത്യയുടെ പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ വിപ്ലവത്തിന്റെ മുഖമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്ന ഈ പതാകവാഹക കമ്പനിയെ, അദാനി leadership-നെതിരെയുള്ള അമേരിക്കൻ അന്വേഷണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അഴിമതി ആരോപണങ്ങളും ഗുരുതരമായ സാമ്പത്തിക കുറ്റകൃത്യങ്ങളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ് നോർവീജിയൻ എത്തിക്സ് കൗൺസിൽ കരിമ്പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.

തങ്ങളുടെ പരമാധികാര സമ്പത്ത് ഫണ്ട് കർശനമായ ധാർമ്മിക ചട്ടക്കൂടുകൾക്ക് വിധേയമായി സ്വതന്ത്രമായാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്നും, ഈ തീരുമാനങ്ങൾ തികച്ചും സാങ്കേതികവും നിയമപരവുമാണെന്നും, നയതന്ത്ര ബന്ധങ്ങളുമായി ഇതിന് ബന്ധമില്ലെന്നുമാണ് നോർവീജിയൻ സർക്കാർ വാദിക്കുന്നത്. അമേരിക്കയുൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റ് പല വികസിത രാജ്യങ്ങളിലെയും കമ്പനികളെ നോർവേ ഇത്തരത്തിൽ കരിമ്പട്ടികയിൽ പെടുത്തിയിട്ടുമുണ്ട്.

പക്ഷേ, ഭൗമരാഷ്ട്രീയവും കാലാവസ്ഥാ ധനകാര്യവും കേവലം കണക്കുപുസ്തകത്തിലെ അക്കങ്ങൾ പോലെ ലളിതമല്ല. ഇന്ത്യയുമായി ഓഫ്‌ഷോർ വിൻഡ്, ഹരിത ഹൈഡ്രജൻ പദ്ധതികളിൽ ഒപ്പുവെക്കാൻ നോർവേ തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ തന്നെ, അവിടുത്തെ സർക്കാർ ഫണ്ട് ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഹരിത ഊർജ്ജ കമ്പനിയെ തള്ളിക്കളയുന്നു എന്നത് തികച്ചും വൈരുദ്ധ്യം നിറഞ്ഞതാണ്. അദാനി ഗ്രീൻ എനർജി എന്നത് ഒരു ചെറിയ കമ്പനിയല്ല;

ഇന്ത്യ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിനെതിരെ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ പോരാടുന്നു എന്ന് വിദേശങ്ങളിൽ മോദി വിൽക്കുന്ന ബിസിനസ്സ് ബ്രാൻഡിംഗിന്റെ പ്രധാന തൂണാണത്. ഇവിടെയാണ് നിർണ്ണായകമായ ചോദ്യം ഉയരുന്നത്: ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഹരിത ഊർജ്ജ കമ്പനിയെ ധാർമ്മികമായി 'വിഷലിപ്തം' എന്ന് മുദ്രകുത്തുമ്പോഴും, നോർവേയ്ക്ക് എങ്ങനെയാണ് ഇന്ത്യയുമായി ഹരിത നിക്ഷേപങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ കഴിയുക?

നയതന്ത്ര വെളിച്ചത്തിലെ കോർപ്പറേറ്റ് കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ നിഴലുകൾ

ഇവിടെയാണ് മോദിയുടെ ഓരോ വിദേശ സന്ദർശനങ്ങളിലും ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്ന പഴയ തന്ത്രം വീണ്ടും പ്രകടമാകുന്നത്: പ്രസ്തുത സന്ദർശനം ഹരിതമോ, ശാസ്ത്രീയമോ, ധാർമ്മികമോ ആയി എങ്ങനെ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടാലും, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നിഴലായി ചില പ്രത്യേക വൻകിട വ്യവസായികൾ (ഭരണകൂടത്തോട് അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളായ കോർപ്പറേറ്റുകൾ) എപ്പോഴും കൂടെയുണ്ടാകും. ഔദ്യോഗിക പ്രതിനിധി സംഘം 'ഇന്ത്യ-നോർഡിക് സഹകരണത്തെക്കുറിച്ച്' വാചാലരാകുമ്പോൾ, അണിയറയിലെ യഥാർത്ഥ ചർച്ചകൾ ഇന്ത്യയുടെ കടൽത്തീര ഊർജ്ജ, ഹൈഡ്രജൻ പദ്ധതികളുടെ കരാറുകളും നിക്ഷേപങ്ങളും ആർക്കൊക്കെ ലഭിക്കുമെന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ്.

ഈ തിരക്കഥയ്ക്ക് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ കമ്പനിയാണ് അദാനി ഗ്രൂപ്പ്:

• ഇന്ത്യയുടെ തുറമുഖങ്ങൾ, ഊർജ്ജം, ഹരിത ഊർജ്ജ മേഖലകൾ എന്നിവയുടെ വലിയൊരു പങ്ക് ഈ ഒരൊറ്റ ഗ്രൂപ്പാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.
• ഇവരുടെ പദ്ധതികൾ പൂർണ്ണമായും വിപണിയിലെ മത്സരശേഷമതയെയല്ല, മറിച്ച് സർക്കാർ അനുമതികളെയും, ഭൂമി അനുവദിക്കലുകളെയും, ദീർഘകാല കരാറുകളെയും മാത്രമാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്.
• അമേരിക്കൻ അന്വേഷണങ്ങൾ, ഹിൻഡൻബർഗ് റിപ്പോർട്ട്, നോർവീജിയൻ എത്തിക്സ് കൗൺസിലിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ എന്നിവ കാരണം അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ഇവരുടെ പ്രതിച്ഛായ തകർന്നിട്ടും, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ആഗോള നയതന്ത്രത്തിൽ ഒരു "ദേശീയ ചാമ്പ്യനായി" ഈ ഗ്രൂപ്പ് ഇപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു.

നോർവേയുടെ കരിമ്പട്ടിക എന്നത് ഒരു ചെറിയ അടിക്കുറിപ്പല്ല; ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപ്രധാനമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളിൽ ആഴ്ന്നിറങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് യന്ത്രത്തിന്റെ ധാർമ്മികതയ്ക്കും ഭരണരീതിക്കുമെതിരെയുള്ള ഉന്നതതല സ്ഥാപനപരമായ വിധിയാണത്. എന്നാൽ മോദി സർക്കാരിന്റെ മാധ്യമ പ്രചാരണങ്ങളിൽ, ഈ വിധി കേവലം ഒരു ബാഹ്യ സാങ്കേതിക വിവരമായി ഒതുക്കപ്പെടുന്നു; ഇന്ത്യയുടെ വിദേശനയത്തിനോ ഊർജ്ജ പങ്കാളിത്തത്തിനോ ഇതൊരു ചുവപ്പ് നാടയായി അവർ കാണുന്നില്ല.

പൊതുജനങ്ങളോട് പറയുന്നത് ഇതാണ്:

"ലോകം ഹരിത ഇന്ത്യയിൽ നിക്ഷേപിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഇന്ത്യ കാലാവസ്ഥാ പോരാട്ടത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നു."

എന്നാൽ മറച്ചുവെക്കുന്ന സത്യം ഇതാണ്:

"ആ ഹരിത കഥ നയിക്കുന്ന പ്രധാന ഇന്ത്യൻ കോർപ്പറേറ്റുകളിൽ നിന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സർക്കാർ ഫണ്ടുകൾ തങ്ങളുടെ പണം പിൻവലിച്ച് അകലം പാലിക്കുകയാണ്."

ഇതാണ് ആഗോള തലത്തിലുള്ള മനശാസ്ത്രപരമായ കൃത്രിമത്വം (യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ വളച്ചൊടിച്ച് തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കൽ). ഇന്ത്യയുടെ ഹരിത ഊർജ്ജ വിവരണം കുറ്റമറ്റതാണെന്ന് രാജ്യത്തെ ജനങ്ങളെ വിശ്വസിപ്പിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ഇതിന്റെ അമരത്തിരിക്കുന്ന പ്രധാന കമ്പനി ഉത്തരവാദിത്ത ധനകാര്യത്തിന് ഒട്ടും അനുയോജ്യമല്ലെന്ന ശക്തമായ സന്ദേശമാണ് ആഗോള സമൂഹം നിശബ്ദമായി നൽകുന്നത്.

നിശബ്ദമാക്കപ്പെടുന്ന നയതന്ത്ര സമ്മർദ്ദങ്ങൾ

മാധ്യമപ്രവർത്തകർ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, മോദി നോർവേ സന്ദർശിച്ചത് അദാനിക്ക് വേണ്ടി മാത്രമാണോ അല്ലയോ എന്നതല്ല യഥാർത്ഥ ചോദ്യം. മറിച്ച്, ഇന്ത്യയുടെ ഹരിത ഊർജ്ജ നയത്തിന്റെ കാതലായ, അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഗുണഭോക്താവായ ഒരു കോർപ്പറേറ്റെ ബാധിക്കുന്ന ഇത്രയും വലിയൊരു വിവാദം നയതന്ത്ര ചർച്ചകളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി മാറ്റിനിർത്താൻ കഴിയുമോ എന്നതാണ്.

രണ്ട് ഗവൺമെന്റുകൾ ആഴത്തിലുള്ള തന്ത്രപരവും സാമ്പത്തികവുമായ ബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ, ആതിഥേയ രാജ്യത്തിന് ചോദിക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്:

"നിങ്ങളുടെ മുൻനിര കമ്പനികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗുരുതരമായ ധാർമ്മിക ആശങ്കകളെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട്, നിങ്ങളുടെ ഹരിത ഊർജ്ജ അഭിലാഷങ്ങളെ എങ്ങനെയാണ് നിങ്ങൾ ന്യായീകരിക്കുന്നത്?"

ഇതിന് ഇന്ത്യ നൽകേണ്ട മറുപടി സുതാര്യമായ പരിഷ്കാരങ്ങളോ അല്ലെങ്കിൽ നയതന്ത്രപരമായ നിഷേധങ്ങളോ ആയിരിക്കണം. എന്നാൽ ഇതുവരെയുള്ള രീതികൾ രണ്ടാമത്തേതായിരുന്നു. ഈ കരിമ്പട്ടികപ്പെടുത്തലിനെ നോർവേയുടെ "ആഭ്യന്തര കാര്യം" മാത്രമായി തള്ളിക്കളയുകയും, നയതന്ത്ര പ്രസ്താവനകൾ മിനുസപ്പെടുത്തിയ വാക്കുകളിൽ ഒതുക്കുകയുമാണ് ചെയ്യുന്നത്.

അദാനി-ഹിൻഡൻബർഗ്-അമേരിക്കൻ അന്വേഷണങ്ങളുടെ വലയിലേക്ക് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഓഫീസ് വലിറിയിഴയ്ക്കപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്തതിനാൽ, മാധ്യമങ്ങൾ "ചриത്രാത്മകമായ ഹരിത പങ്കാളിത്തം", "നോർഡിക് ബഹുമാനം" എന്നിവയിലേക്ക് മാത്രം ശ്രദ്ധ തിരിക്കുന്നു.

ഇവിടെ ഒരു ഇരട്ട മുഖം ദൃശ്യമാണ്:

• ഒരു വശത്ത് മോദി നോർഡിക് നേതാക്കളെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് കാലാവസ്ഥാ ലക്ഷ്യങ്ങളെയും ധാർമ്മിക ധനകാര്യത്തെയും കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു.
• മറുവശത്ത്, നോർവേയുടെ എത്തിക്സ് കൗൺസിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഹരിത ഊർജ്ജ ഭീമൻ അഴിമതിയും വലിയ സാമ്പത്തിക അപകടസാധ്യതയും നിറഞ്ഞതാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി മാറ്റിനിർത്തുന്നു.

ആദ്യത്തെ ചിത്രം മാത്രം വിശ്വസിക്കാനും രണ്ടാമത്തേത് അവഗണിക്കാനുമാണ് ഇന്ത്യൻ ജനതയോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. ഔദ്യോഗിക പ്രചാരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് യഥാർത്ഥ സത്യങ്ങളെ മൂടിവെക്കുന്ന ഒരു തന്ത്രമാണിത്.

കോർപ്പറേറ്റ് നയതന്ത്രത്തിന്റെ പരിചിതമായ വഴി

മോദിയുടെ മുൻകാല വിദേശ സന്ദർശനങ്ങളുടെ അതേ തിരക്കഥ തന്നെയാണ് നോർവേ യാത്രയിലും കാണാനാകുന്നത്:

• കോർപ്പറേറ്റ് പ്രീണനവും താല്പര്യങ്ങളും മറച്ചുവെക്കാൻ ആകർഷകമായ ഹരിത അല്ലെങ്കിൽ സാങ്കേതിക പ്രമേയങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
• മാധ്യമങ്ങൾ വലിയ വികസനങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോഴും, ഈ 'ഇന്ത്യ-നോർഡിക് സഹകരണത്തിന്റെ' യഥാർത്ഥ ഗുണഭോക്താക്കളായി മാറുന്നത് പ്രധാനമന്ത്രിയോട് അടുത്ത അതേ ബിസിനസ്സ് ഗ്രൂപ്പുകളും പരിചിതമായ പേരുകളുമാണ്.
• നോർവേയുടെ ഫണ്ടുകൾ നൽകിയ ധാർമ്മിക മുന്നറിയിപ്പുകൾ പൂർണ്ണമായി നിശബ്ദമാക്കപ്പെടുകയും നയതന്ത്ര ഫോട്ടോകൾ വൻതോതിൽ ആഘോഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ അദാനി കേസ് കാണിക്കുന്നത് ഈ നയതന്ത്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ യുക്തിയാണ്: ഇത് ഇന്ത്യയുടെ ദീർഘകാല താല്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാനല്ല, മറിച്ച് കുറച്ച് ശക്തരായ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതിച്ഛായയും സാമ്പത്തിക പ്രവേശനവും സംരക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ളതാണ്. നോർവേയുടെ കരിമ്പട്ടികകൾ അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാക്കുന്നതായതിനാൽ അവയെ അപ്രധാനമായി തള്ളിക്കളയുന്നു; ഈ വിവാദങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് നിക്ഷേപങ്ങളെയും പ്രതിച്ഛായയെയും ബാധിക്കാതിരിക്കാൻ മാത്രമാണ് അണിയറയിലെ ചർച്ചകൾ ശ്രദ്ധിക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് "ആഗോള ഹരിത leader" എന്ന സങ്കൽപ്പം വിൽക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അതിന്റെ മറുവശം ധാർമ്മികമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും വൻകിട വ്യവസായികളുടെ സ്വാധീനവുമാണ്. സ്വന്തം നാട്ടിൽ തകരാൻ പാടില്ലാത്തത്ര വലുതായി വളർത്തിയെടുത്ത കമ്പനികൾ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ധാർമ്മിക പരമാധികാര ഫണ്ടിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ നിക്ഷേപിക്കാൻ പാടില്ലാത്തത്ര അപകടകരമാണ്.

ഹരിത പ്രതിച്ഛായയും തകർന്ന എഞ്ചിനും

പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം ഒരു ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി നോർഡിക് രാജ്യം സന്ദർശിച്ചുവെന്നും, ഹരിത കരാറുകളിൽ ഒപ്പുവെച്ചുവെന്നുമുള്ള രീതിയിൽ മാധ്യമങ്ങളിൽ ഈ നോർവേ സന്ദർശനം ഒരു "ചരിത്ര മുഹൂർത്തമായി" രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടേക്കാം. എന്നാൽ അതിന്റെ പിന്നിലെ യഥാർത്ഥ സത്യം ഒട്ടും തിളക്കമുള്ളതല്ല:

• ഇന്ത്യയുടെ ഹരിത ഊർജ്ജത്തിന്റെ മുഖമായ കമ്പനിയെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തരായ ധാർമ്മിക നിക്ഷേപകർ കരിമ്പട്ടികയിൽ പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
• നയതന്ത്ര തിരക്കഥകൾ ഇതൊന്നും ബാധിക്കാത്തതുപോലെ അഭിനയിക്കുമ്പോൾ, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് പിന്നിൽ കോർപ്പറേറ്റ് നിഴലുകൾ ശക്തമായിത്തന്നെ തുടരുന്നു.

ഇവിടുത്തെ യാഥാർത്ഥ്യം മറച്ചുവെക്കൽ വളരെ വ്യക്തമാണ്:

"ഇന്ത്യ ഹരിത ഊർജ്ജ മാറ്റത്തിന് leadership നൽകുന്നു" എന്ന് ഇന്ത്യൻ ഗവൺമെന്റ് അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ, "പക്ഷേ, ആ കമ്പനിയെ മുന്നിൽ നിർത്തിക്കൊണ്ടല്ല" എന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പരമാധികാര ഫണ്ട് നിശബ്ദമായി വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഇത്തരം ധാർമ്മിക ചുവപ്പ് അടയാളങ്ങളെ വെറും പരസ്യ പ്രശ്നങ്ങളായി കാണാതെ, കാതലായ നയതന്ത്ര ചോദ്യങ്ങളായി ഇന്ത്യ കാണാൻ തയ്യാറാകാത്തടത്തോളം കാലം, രാജ്യത്തിന്റെ ആഗോള പ്രതിച്ഛായ എന്നത് വിവാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ലാഭം കൊയ്യുന്ന ചില കോർപ്പറേറ്റ് കൈകളാൽ മിനുക്കിയെടുക്കുന്ന വെറുമൊരു പച്ചക്കള്ളം മാത്രമായി അവശേഷിക്കും.

ArJay In Delhi Vayana:

FALSEHOOD:

Modi’s Green Diplomacy and the Shadow of Adani’s Corporate Leverage

Indian Prime Minister Narendra Modi landing in Norway after 43 years is not a random photo-op; it is a carefully staged diplomatic spectacle wrapped in the language of “green energy,” “Nordic partnerships,” and “global leadership.” Norway, though small in population, controls one of the world’s biggest sovereign wealth funds, dominates shipping, offshore energy, and green finance, and uses that economic muscle to set global standards on ethics and due diligence. Modi’s visit was officially sold as a Green Strategic Partnership—offshore wind, green hydrogen, shipping, climate tech, and clean energy investments—plus a push for the India–EFTA trade deal, meant to funnel billions of euros into India over the coming years.

There was also a scientific spin: expanded cooperation between ISRO and the Norwegian Space Agency, tied to Arctic research and India’s Himadri station in Svalbard. On paper, the entire trip is a grand narrative of India joining the clean‑energy club, while quietly aligning itself with the Nordic model of “ethical capitalism.”

But behind this polished script there is a parallel, deeply uncomfortable story unfolding in Oslo: the steady blacklisting of Adani Group companies by the Norwegian Government Pension Fund Global—the world’s largest sovereign wealth fund.

Norway’s Ethical Blacklist vs India’s Green Diplomacy

Over the last two years, Norway’s ethics watchdog has excluded two Adani Group firms from the state‑owned fund:

• Adani Ports was blacklisted over human rights concerns linked to its Myanmar port project during the junta period.
• Adani Green Energy—a flagship company in Modi’s renewable‑energy showcase—was also blacklisted after the Norwegian Council on Ethics cited alleged corruption and serious financial crime, tied to the US investigations into the Adani leadership.

The Norwegian government insists that its sovereign wealth fund operates independently under a strict ethical framework, that these decisions are technical and rule‑based, and that they are separate from diplomatic relations. Norway has, after all, blacklisted companies from the US and other nations as well.

But geopolitics and climate finance do not work like accounting spreadsheets. When a country is signing a Green Strategic Partnership with India, built on offshore wind, green hydrogen, and climate technology, at the same time its state‑owned fund is rejecting one of India’s largest green‑energy champions, the contradiction is glaring.

Adani Green Energy is not a small player; it is a central piece in India’s “green transition” branding—the same image Modi sells abroad as proof that India is “climate‑responsible.” So the question becomes: Can Norway really talk about “green investments” with India while quietly labeling one of its biggest climate‑cred players as ethically toxic?

The Crony‑Shadow in the Diplomatic Light

Here is where the old pattern reappears—one that has run through every Modi tour: the same select cronies travel in the shadow of the Prime Minister, even when the town is framed as “green,” “scientific,” or “ethical.” The official delegation may speak of “India–Nordic cooperation,” but the real conversations in the corridors are about who gets the contracts, who gets the investment, and who gets the right‑of‑first‑look at India’s offshore wind and hydrogen projects.

The Adani Group is exactly the kind of company that fits that script:

• It controls vast chunks of India’s ports, power, and green‑energy portfolios.
• Its projects depend on state clearances, land allocations, and long‑term contracts—not pure market merit.
• Its global image has been battered by the US investigations, the Hindenburg report, and the Norwegian ethics council’s decisions, yet it still rides the Prime Minister’s international narrative as a “national champion.”

The Norwegian blacklists are not a small footnote; they are a high‑level institutional verdict on the ethics and governance of a corporate machine that is deeply embedded in India’s strategic infrastructure. But in the media‑spin world of Modi’s diplomacy, that verdict is treated as an external, technical detail, not as a red flag for India’s own foreign policy and energy partnerships.

The public is told:

“The world wants to invest in green India, and India is leading the climate fight.”

What is not said is:

“The very same world is distancing its own state funds from the key Indian corporates that are running that green story.”

That is gaslighting at the global level: convincing India that its green‑energy narrative is flawless, while the rest of the world quietly signals that its biggest poster company is toxic to responsible finance.

The Unspoken Diplomatic Tension

The real question is not whether Modi went to Norway only because of Adani. It is whether a controversy of this scale—which hits the core of India’s green‑energy narrative and its biggest corporate beneficiary—can truly remain “outside” the diplomatic conversation.

When two governments are negotiating deep strategic and financial ties, the host is allowed to ask:

“How do you reconcile your green‑energy ambitions with serious ethical concerns linked to your flagship companies?”

And the guest—India—is allowed to respond with either transparent reforms or polite denial and narrative control. So far, the pattern has been the latter. The blacklisting is treated as a “Norwegian internal matter”, while the diplomatic statements are polished and vague. The Prime Minister’s office does not want to be dragged into the Adani–Hindenburg–US‑investigation web, so it lets the story sit in the background, while the media machine focuses on “historic green partnerships” and “Nordic respect.”

The result is a split screen:

• One screen shows Modi hugging Nordic leaders, talking about climate goals and ethical finance.
• The other screen shows Norway’s ethics council quietly flagging one of India’s own green‑energy titans as corrupt and high‑risk.

India’s people are being asked to believe the first screen and ignore the second—a classical gaslighting play—where the official narrative overrides the inconvenient institutional truth.

The Familiar Pattern of Crony Diplomacy

The Norway visit fits the same script seen in Modi’s other trips:

• Glittering green or tech‑focused themes are used to mask the real sub‑plot of crony access and corporate leverage.
• The same business houses, the same connected names, end up as the main beneficiaries of “India–Nordic cooperation,” even when the media talks only in broad, feel‑good terms.
• The state fund’s ethical signals are silenced, while the diplomatic photo‑ops are amplified.

The Adani case exposes the underlying logic of this “diplomacy”: it is not about protecting India’s long‑term interests; it is about protecting the international image and financial access of a few powerful conglomerates. Norway’s blacklists are inconvenient, so they are pushed to the margins; the real negotiation is about making sure those blacklists do not spill over into India’s broader investment and image agenda.

The people of India are sold a “global green leader” fantasy, while the real story is one of ethical contradictions and crony leverage—where the same companies that are treated as “too big to fail” at home are treated as “too risky to fund” in the world’s most ethical sovereign fund.

A Green Image, a Tainted Engine

The Norway visit will be remembered in the media as another “historic” Modi moment—a Prime Minister finally visiting a Nordic country after decades, signing green deals, and building a clean‑energy bridge between India and Europe. But the real story is less shiny:

• India’s green‑energy poster company is being blacklisted by one of the world’s most powerful ethical investors.
• The diplomatic script pretends this is irrelevant, while the crony‑shadow remains firmly attached to the PM’s international narrative.

The gaslighting is clear:

“India is leading the green transition,” the government says, while the world’s biggest sovereign fund quietly says: “Not with that company at the helm.”

Until India’s diplomacy begins to treat such ethical red flags as core policy questions, not PR problems, the nation’s image will always be polished by the same hands that profit from the very controversies everyone is asked to ignore.

सरासर झूठ:

मोदी का हरित कूटनीति का नाटक और अडानी के घालमेल की परछाई

इतने लंबे समय के बाद भारतीय प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी का नॉर्वे की धरती पर कदम रखना महज कोई संयोग या सामान्य फोटो खिंचवाने का अवसर नहीं है; यह "हरित ऊर्जा", "नॉर्डिक साझेदारी" और "वैश्विक नेतृत्व" जैसे आकर्षक शब्दों की आड़ में बेहद चालाकी से तैयार किया गया एक कूटनीतिक नाटक है। आबादी के मामले में भले ही नॉर्वे छोटा देश हो, लेकिन वह दुनिया के सबसे बड़े सॉवरेन वेल्थ फंड (सरकारी संप्रभु निवेश कोष) को नियंत्रित करता है। जहाजरानी, तटीय ऊर्जा और पर्यावरण अनुकूल फाइनेंस (हरित वित्तपोषण) के क्षेत्र में उसका दबदबा है, और वह अपनी इसी आर्थिक ताकत के दम पर दुनिया भर में नैतिकता और बिज़नेस के नियम तय करता है। मोदी के इस दौरे को आधिकारिक तौर पर एक 'ग्रीन स्ट्रैटेजिक पार्टनरशिप' (हरित रणनीतिक साझेदारी) के तौर पर पेश किया गया, जिसके केंद्र में अपतटीय पवन ऊर्जा, ग्रीन हाइड्रोजन, शिपिंग, क्लाइमेट टेक्नोलॉजी और स्वच्छ ऊर्जा निवेश शामिल थे। साथ ही इसके जरिए भारत-ईएफटीए (India-EFTA) व्यापार समझौते को भी बढ़ावा दिया जाना था, ताकि आने वाले सालों में भारत में अरबों यूरो का निवेश लाया जा सके।

इसके साथ ही इसमें एक 'वैज्ञानिक तड़का' भी लगाया गया। इसके तहत आर्कटिक अनुसंधान के संदर्भ में इसरो (ISRO) और नॉर्वेजियन स्पेस एजेंसी के बीच सहयोग बढ़ाने और स्वालबार्ड में भारत के 'हिमाद्रि' अनुसंधान केंद्र को मजबूत करने जैसी बातें की गईं। कागजों पर इस पूरी यात्रा को इस तरह पेश किया गया मानो भारत आग्नेय स्वच्छ ऊर्जा क्लब का हिस्सा बनने जा रहा है और खुद को "नैतिक पूंजीवाद" (ethical capitalism) के नॉर्डिक मॉडल के साथ जोड़ रहा है।

लेकिन ओस्लो में तैयार की गई इस चमकदार आधिकारिक पटकथा के पीछे एक समानांतर और बेहद असहज करने वाली सच्चाई भी सामने आ रही है: दुनिया के सबसे बड़े सॉवरेन वेल्थ फंड यानी 'नॉर्वेजियन गवर्नमेंट पेंशन फंड ग्लोबल' द्वारा भारत के बड़े कॉर्पोरेट समूह 'अडानी ग्रुप' की कंपनियों को लगातार करी सूची (कुकृत्यों की ब्लैकलिस्ट) में डाला जा रहा है।

नॉर्वे की नैतिक ब्लैकलिस्ट बनाम भारत की हरित कूटनीति

पिछले दो वर्षों के भीतर, नॉर्वे की नैतिक निगरानी संस्था (एथिक्स वॉचडॉग) ने इस सरकारी फंड से अडानी समूह की दो प्रमुख कंपनियों को बाहर का रास्ता दिखा दिया है:

• अडानी पोर्ट्स (Adani Ports): म्यांमार में सैन्य तख्तापलट (जुंटा शासन) के दौरान वहां के पोर्ट प्रोजेक्ट से जुड़े गंभीर मानवाधिकार उल्लंघनों के आरोपों के चलते इस कंपनी को ब्लैकलिस्ट किया गया।
• अडानी ग्रीन एनर्जी (Adani Green Energy): इस कंपनी को मोदी सरकार विदेशों में भारत की अक्षय ऊर्जा क्रांति के सबसे बड़े चेहरे के रूप में पेश करती है। लेकिन नॉर्वे की एथिक्स काउंसिल ने अडानी लीडरशिप के खिलाफ अमेरिका में चल रही जांच, भ्रष्टाचार के आरोपों और गंभीर वित्तीय अपराधों का हवाला देते हुए इसे ब्लैकलिस्ट कर दिया।

नॉर्वे सरकार का दावा है कि उनका सॉवरेन वेल्थ फंड पूरी तरह स्वतंत्र है और कड़े नैतिक नियमों के तहत काम करता है। उनके ये फैसले पूरी तरह से तकनीकी और नियम-आधारित हैं और इनका राजनयिक संबंधों से कोई लेना-देना नहीं है। आखिरकार नॉर्वे ने अमेरिका समेत कई अन्य बड़े देशों की कंपनियों को भी इसी तरह प्रतिबंधित किया है।

लेकिन वैश्विक राजनीति और क्लाइमेट फाइनेंस अकाउंटिंग की बैलेंस शीट की तरह सीधे-सादे नहीं होते। जब आप एक तरफ भारत के साथ अपतटीय पवन ऊर्जा और ग्रीन हाइड्रोजन के बड़े समझौतों पर हस्ताक्षर कर रहे हैं, और ठीक उसी समय आपका सरकारी फंड भारत की सबसे बड़ी हरित ऊर्जा कंपनी को खारिज कर रहा है, तो यह विरोधाभास पूरी दुनिया के सामने आ जाता है। अडानी ग्रीन एनर्जी कोई छोटा-मोटा खिलाड़ी नहीं है; यह भारत के "हरित संक्रमण" (ग्रीन ट्रांजिशन) की ब्रांडिंग का मुख्य आधार है—यही वह छवि है जिसे मोदी विदेशों में भारत की 'पर्यावरण के प्रति जिम्मेदारी' के सबूत के तौर पर बेचते हैं। ऐसे में सबसे बड़ा सवाल यह उठता है: क्या नॉर्वे सचमुच भारत के साथ "हरित निवेश" पर बात कर सकता है, जबकि वह उसकी सबसे बड़ी पर्यावरण कंपनियों में से एक को नैतिक रूप से 'विषाक्त' (Ethically Toxic) घोषित कर चुका है?

कूटनीतिक रोशनी के पीछे क्रोनी कैपिटलिज्म की परछाई

यहीं पर वह पुराना ढर्रा फिर से सामने आता है जो मोदी के हर विदेशी दौरे की पहचान रहा है: यात्रा का विषय चाहे जितना भी "हरित", "वैज्ञानिक" या "नैतिक" क्यों न रखा जाए, प्रधानमंत्री की परछाई बनकर कुछ चुनिंदा 'क्रोनी कैपिटलिस्ट' (सत्ता के करीबी उद्योगपति) हमेशा साथ चलते हैं। आधिकारिक प्रतिनिधिमंडल भले ही 'भारत-नॉर्डिक सहयोग' के बड़े-बड़े दावे करे, लेकिन गलियारों में असली बातचीत इसी बात पर होती है कि भारत के विंड और हाइड्रोजन प्रोजेक्ट्स के ठेके, निवेश और अधिकार किन चहेते चेहरों को सौंपे जाएंगे।

अडानी समूह इस पूरी पटकथा में एकदम सटीक बैठता है:

• भारत के बंदरगाहों, बिजली और हरित ऊर्जा के एक बहुत बड़े हिस्से पर इस अकेले ग्रुप का कब्जा है।
• इनके प्रोजेक्ट्स बाजार की खुली प्रतिस्पर्धा पर नहीं, बल्कि सरकारी मंजूरियों, जमीन के आवंटन और दीर्घकालिक सरकारी ठेकों पर टिके हैं।
• अमेरिकी जांच, हिंडनबर्ग रिपोर्ट और नॉर्वे की एथिक्स काउंसिल के फैसलों से अंतरराष्ट्रीय स्तर पर इस समूह की साख को गहरा धक्का लगा है, इसके बावजूद प्रधानमंत्री के अंतरराष्ट्रीय अभियानों में इसे एक "नेशनल चैंपियन" की तरह पेश किया जाता है।

नॉर्वे द्वारा ब्लैकलिस्ट किया जाना कोई छोटी बात नहीं है; यह भारत के रणनीतिक बुनियादी ढांचे में शामिल एक विशाल कॉर्पोरेट मशीनरी की नैतिकता और गवर्नेंस पर एक बहुत बड़ा संस्थागत फैसला है। लेकिन मोदी की कूटनीति और मीडिया मैनेजमेंट की दुनिया में, इस फैसले को केवल एक बाहरी तकनीकी मामला बताकर दबा दिया जाता है। इसे भारत की विदेश नीति या ऊर्जा साझेदारी के लिए किसी खतरे की घंटी के रूप में नहीं देखा जाता।

जनता को बताया जाता है:

"पूरी दुनिया हरित भारत में निवेश करने के लिए बेताब है और भारत पर्यावरण की इस लड़ाई का नेतृत्व कर रहा है।"

लेकिन जो बात छिपाई जाती है, वह यह है:

"वही दुनिया अपने सरकारी फंडों को उन भारतीय कॉर्पोरेट्स से दूर रख रही है जो इस हरित कहानी के कर्णधार बने बैठे हैं।"

इसे ही वैश्विक स्तर पर 'गैसलाइटिंग' (यानी सच को तोड़-मरोड़कर भ्रम पैदा करना) कहते हैं। भारत के लोगों को यह विश्वास दिलाया जा रहा है कि हमारी हरित ऊर्जा की कहानी एकदम बेदाग है, जबकि दुनिया के बड़े देश साफ संकेत दे रहे हैं कि इस कहानी का मुख्य किरदार जिम्मेदार निवेश के लायक ही नहीं है।

अनकहा कूटनीतिक तनाव

असली सवाल यह नहीं है कि मोदी सिर्फ अडानी के कारण नॉर्वे गए या नहीं। असली सवाल यह है कि क्या इतने बड़े पैमाने का विवाद—जो सीधे भारत की हरित ऊर्जा की साख और उसके सबसे बड़े कॉर्पोरेट लाभार्थी पर चोट करता है—कूटनीतिक बातचीत से पूरी तरह "बाहर" रह सकता है?

जब दो सरकारें गहरे रणनीतिक और वित्तीय संबंधों पर बातचीत करती हैं, तो मेजबान देश को यह पूछने का पूरा अधिकार होता है:

"आप अपनी प्रमुख कंपनियों से जुड़े गंभीर नैतिक सवालों के रहते हुए अपनी हरित ऊर्जा की महत्वाकांक्षाओं को कैसे सही ठहरा सकते हैं?"

और मेहमान यानी भारत के पास दो ही रास्ते होते हैं—या तो वह पारदर्शी सुधार करे या फिर कूटनीतिक तौर पर इससे इनकार कर पूरी कहानी को अपने नियंत्रण में ले ले। अब तक भारत ने दूसरा रास्ता ही चुना है। ब्लैकलिस्टिंग को "नॉर्वे का आंतरिक मामला" कहकर खारिज कर दिया जाता है और कूटनीतिक बयानों को गोलमोल और आकर्षक शब्दों में लपेट दिया जाता है। प्रधानमंत्री कार्यालय खुद को अडानी-हिंडनबर्ग और अमेरिकी जांच के दलदल में नहीं घसीटना चाहता, इसलिए वह इस कहानी को पृष्ठभूमि में ही रहने देता है और पूरा मीडिया तंत्र "ऐतिहासिक हरित साझेदारी" और "नॉर्डिक सम्मान" के गुणगान में जुट जाता है।

नतीजा एक 'स्प्लिट स्क्रीन' (दोहरे चेहरे) के रूप में सामने आता है:

• एक स्क्रीन पर मोदी नॉर्डिक नेताओं को गले लगाते और जलवायु लक्ष्यों व नैतिक वित्तपोषण पर भाषण देते नजर आते हैं।
• दूसरी स्क्रीन पर नॉर्वे की एथिक्स काउंसिल भारत के उसी हरित ऊर्जा के सबसे बड़े स्तंभ को भ्रष्ट और अत्यधिक जोखिम भरा मानकर बाहर कर देती है।

भारत की जनता से कहा जा रहा है कि वे पहली स्क्रीन पर भरोसा करें और दूसरी को पूरी तरह नजरअंदाज कर दें। यह सरकारी प्रचार के जरिए असुविधाजनक सच को दबाने का एक क्लासिक तरीका है।

क्रोनी कूटनीति का वही पुराना ढर्रा

नॉर्वे की यह यात्रा भी मोदी के अन्य दौरों की तरह उसी पुरानी लीक पर चलती है:

• कॉर्पोरेट हितों और सांठगांठ को छिपाने के लिए पर्यावरण या तकनीक जैसे चमकीले विषयों का मुखौटा इस्तेमाल किया जाता है।
• मीडिया भले ही बड़े-बड़े नीतिगत बदलावों की बात करे, लेकिन इस 'भारत-नॉर्डिक सहयोग' के असली मलाईदार फायदे उन्हीं चुनिंदा व्यापारिक घरानों और रसूखदार नामों को मिलते हैं।
• सरकारी निवेश फंडों की नैतिक चेतावनियों को पूरी तरह खामोश कर दिया जाता है और कूटनीतिक फोटो सत्रों को जोर-शोर से उछाला जाता है।

अडानी का यह मामला इस "कूटनीति" के पीछे के असली तर्क को उजागर करता है: यह भारत के दीर्घकालिक हितों की रक्षा के लिए नहीं है; यह कुछ चुनिंदा और शक्तिशाली पूंजीपतियों की अंतरराष्ट्रीय छवि और उनकी वित्तीय साख को बचाने का जरिया है। नॉर्वे की ब्लैकलिस्टिंग असुविधाजनक है, इसलिए उसे हाशिए पर धकेल दिया जाता है; पूरी बातचीत बस इस बात पर केंद्रित रहती है कि इस विवाद की आंच भारत के अन्य निवेशों और उसकी छवि पर न आने पाए।

भारत के लोगों को "वैश्विक हरित नेता" का एक काल्पनिक सपना बेचा जा रहा है, जबकि पर्दे के पीछे की कहानी नैतिक विरोधाभासों और क्रोनी कैपिटलिज्म के प्रभाव से भरी है—जहां जिन कंपनियों को देश के भीतर "डूबने के लिए बहुत बड़ा" (too big to fail) मानकर संरक्षण दिया जाता है, उन्हें दुनिया का सबसे नैतिक सरकारी फंड "निवेश के लिए बेहद खतरनाक" (too risky to fund) मानकर ठुकरा देता है।

हरित मुखौटा और खोखला इंजन

नॉर्वे के इस दौरे को मीडिया में मोदी के एक और "ऐतिहासिक" क्षण के रूप में याद किया जाएगा—एक ऐसा प्रधानमंत्री जो दशकों बाद किसी नॉर्डिक देश में गया, जिसने हरित समझौतों पर हस्ताक्षर किए और भारत व यूरोप के बीच स्वच्छ ऊर्जा का एक नया सेतु बनाया। लेकिन इस कहानी का दूसरा पहलू बिल्कुल भी चमकदार नहीं है:

• भारत की हरित ऊर्जा का पोस्टर बॉय बनी कंपनी को दुनिया के सबसे शक्तिशाली नैतिक निवेशकों द्वारा ब्लैकलिस्ट किया जा रहा है।
• कूटनीतिक पटकथाएं ऐसा ढोंग कर रही हैं मानो यह सब बेमायने है, जबकि क्रोनी कैपिटलिज्म की परछाई प्रधानमंत्री की अंतरराष्ट्रीय छवि के साथ मजबूती से चिपकी हुई है।

यहां की गंदी राजनीति और झूठ बिल्कुल साफ है:

एक तरफ सरकार कहती है, "भारत हरित ऊर्जा के क्षेत्र में दुनिया का नेतृत्व कर रहा है", तो दूसरी तरफ दुनिया का सबसे बड़ा सरकारी फंड चुपके से कहता है, "लेकिन इस कंपनी को आगे रखकर कतई नहीं।"

जब तक भारत की कूटनीति इन नैतिक चेतावनियों को पीआर (PR) की समस्या मानने के बजाय नीतिगत कमजोरी के रूप में देखना शुरू नहीं करेगी, तब तक देश की वैश्विक छवि केवल उन्हीं चंद हाथों से चमकाई जाती रहेगी जो उन विवादों से मुनाफा कमाते हैं जिन्हें देश की जनता को भूल जाने के लिए कहा जाता है।

#മോദിനോർവേസന്ദർശനം #അദാനിബ്ലാക്ക്‌ലിസ്റ്റ് #ഹരിതനയതന്ത്രം #കോർപ്പറേറ്റ്പ്രീണനം #പച്ചക്കള്ളം #ഭരണകൂടകൂട്ടുകെട്ട് #ഹിന്ദൻബർഗ്റിപ്പോർട്ട് #കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനം #ആഗോളരാഷ്ട്രീയം #ധാർമ്മികത #ModiNorwayVisit #AdaniBlacklist #GreenDiplomacy #CronyCapitalism #EthicalFinance #GlobalGaslighting #CorporateLeverage #ClimateResponsibility #IndianPolitics #InstitutionalVerdict