രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും സോണിയ ഗാന്ധിയുടെയും ജീവചരിത്രപരവും സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയപരവുമായ അപഗ്രഥനം: പ്രണയം, സ്വകാര്യജീവിതം, രാജവംശപരമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ, പൊതു പാരമ്പര്യം

അന്ധകാരമായ ആ രാത്രിയും മായാത്ത മുറിവും

1991 മേയ് 21-ന്റെ കറുത്ത രാത്രിയിൽ, ന്യൂഡൽഹിയിലെ 10 ജനപഥ് വസതിയിൽ മരണത്തിന്റെ കഠിനമായ നിശബ്ദത നിഴലിച്ച നിമിഷം ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ദുരന്തപൂർണ്ണമായ അധ്യായമായി മാറുകയാണുണ്ടായി. അന്ധകാരമായ ആ രാത്രിയിൽ, വരുംകാലത്തിന്റെ വലിയൊരദ്ധ്യായം മാഞ്ഞുപോകുകയാണെന്ന് ഡൽഹിയിലെ ആ വസതി അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല.

തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ശ്രീപെരുമ്പൂതൂരിൽ നിന്നും വന്ന ആ ദുരന്തവാർത്ത വിൻസെന്റ് ജോർജ്ജിന്റെ നെഞ്ചിൽ കനലായി എരിയുകയായിരുന്നു. രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും ആ കുടുംബത്തിന്റെയും മനസ്സാക്ഷി സൂക്ഷിപ്പുകാരനായിരുന്ന ജോർജ്ജിന്, താൻ ചുമലിലേറ്റിയ ആ സത്യം എത്രമാത്രം ഭാരമുള്ളതാണെന്ന് നിമിഷംപ്രതി ബോധ്യപ്പെട്ടു.

വീടിന്റെ വരാന്തയിലൂടെ അദ്ദേഹം അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും നടന്നു. കാലുകൾക്ക് വിറയൽ ബാധിച്ചിരുന്നു. ചുമരിൽ തൂങ്ങിനിന്ന രാജീവ്ജിയുടെ ചിരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളിലേക്ക് നോക്കിയപ്പോൾ ജോർജ്ജിന്റെ കാഴ്ച മങ്ങി.

ഇന്നലെവരെ തങ്ങളോടൊപ്പം ചിരിച്ചു സംസാരിച്ച, രാജ്യത്തിന്റെ പ്രിയനേതാവ് ഇനിയില്ല എന്ന വാക്ക് എങ്ങനെ ആ ചുണ്ടുകളിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരും? പലതവണ തിരിഞ്ഞുനടക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ഒരു ഫോൺ കോളിലൂടെ ഈ വിവരമറിയിച്ച് അവിടെനിന്ന് ഓടിയൊളിച്ചാലോ എന്ന് പോലും ആ മനസ്സ് വെമ്പി. പക്ഷേ, ആ കുടുംബത്തോട് തനിക്കുള്ള കടപ്പാട് അതിനനുവദിച്ചില്ല.

സോണിയയുടെ മുറിയിലേക്ക് നടക്കുമ്പോൾ ഓരോ ചുവടിലും ഒരു യുഗത്തിന്റെ അവസാനമായിരുന്നു. മുറിയിൽ ശാന്തത നിഴലിച്ചിരുന്നു. മക്കളായ രാഹുലിനെയും പ്രിയങ്കയെയും ഉറക്കിക്കിടത്തി, സോണിയാഗാന്ധി എന്തിനോ വേണ്ടി കാത്തിരിക്കുന്നത് പോലെ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. ജോർജ്ജിന്റെ സാന്നിധ്യമറിഞ്ഞ് അവർ തിരിഞ്ഞുനോക്കി.

വാക്കുകൾ ജോർജ്ജിന്റെ തൊണ്ടയിൽ കുരുങ്ങിനിന്നു. ആകെ പറയാൻ കഴിഞ്ഞത് "രാജീവ്ജി... രാജീവ്ജി..." എന്ന് മാത്രമായിരുന്നു. വിതുമ്പലുകൾക്കിടയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന ആ വാക്കുകളിൽ തന്നെ വരാനിരിക്കുന്ന വലിയൊരു കൊടുങ്കാറ്റ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത് സോണിയ തി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

അവർ എഴുന്നേറ്റു. ആ മുഖത്ത് പെട്ടെന്നുണ്ടായ ഭയം തളംകെട്ടി നിന്നെങ്കിലും, അവർ സ്വയം നിയന്ത്രിച്ചു. "എന്താണ് ജോർജ്ജ്? എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?"—അവരുടെ ശബ്ദത്തിൽ ഒരു നേർത്ത വിറയലുണ്ടായിരുന്നു.

കണ്ണീരടക്കാൻ പാടുപെട്ട ജോർജ്ജിന് അവരുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മുൻപിൽ നിശബ്ദനാകാനേ കഴിഞ്ഞുള്ളൂ. "രാജീവ്ജിക്ക് ഒരു വലിയ അപകടം... ഒരു അപകടം സംഭവിച്ചു..." എന്ന് മാത്രം പൊട്ടിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു തീർത്ത്, ആ രംഗം കാണാൻ ശേഷിയില്ലാതെ ജോർജ്ജ് അവിടെനിന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നു.

സോണിയാഗാന്ധിയുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് ലോകം മുഴുവൻ ഇരുണ്ടുപോയ നിമിഷമായിരുന്നു അത്. ആ രാത്രിയിലെ ശാന്തത പെട്ടെന്ന് വിറങ്ങലിച്ച ഒരു നിശബ്ദതയ്ക്ക് വഴിമാറി. രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ മാത്രമല്ല, ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ സന്തോഷങ്ങളെ മുഴുവൻ കവർന്നെടുത്ത ആ കറുത്ത രാത്രി, മായാത്ത വലിയൊരു മുറിവായി ആ വസതിയിലെ ചുമരുകളിൽ എന്നും തങ്ങിനിന്നു.

തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ശ്രീപെരുമ്പൂതൂരിൽ വച്ച് നടന്ന ദാരുണമായ ബോംബാക്രമണത്തിൽ തൻ്റെ പ്രിയതമൻ രാജീവ് ഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന നടുക്കുന്ന വിവരവുമായി വിൻസെന്റ് ജോർജ് സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ മുറിയിലേക്ക് കടന്നുവന്ന ആ നിമിഷം, ഒരു പൂർണ്ണ ഹൃദയത്തിന്റെ ലോകത്തെയാണ് തകർത്തെറിഞ്ഞത്.

വാതിൽക്കൽ വച്ച് വാർത്ത കേട്ട മാത്രയിൽ കടുത്ത ആഘാതത്താൽ സോണിയ ഉറക്കെ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തളർന്നുവീണു. 1984-ൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധി വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, "രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങിയാൽ അവർ രാജീവിനെയും കൊല്ലും" എന്ന് ഭയപ്പെട്ട് വിലപിച്ച അതേ സോണിയയുടെ ഉള്ളിലെ ഏറ്റവും വലിയ കറുത്ത സ്വപ്നം ആ രാത്രിയിൽ യാഥാർത്ഥ്യമായി മാറുകയാണുണ്ടായി.

അനിയന്ത്രിതമായ വിതുമ്പലോടെ ശ്വാസമെടുക്കാൻ പോലും പ്രയാസപ്പെട്ട അമ്മയെ മകൾ പ്രിയങ്ക ഗാന്ധി നെഞ്ചോടുചേർത്ത് പിടിച്ച് ആശ്വസിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ആ വസതിയിൽ നിശബ്ദമായ വിരഹവേദന കനത്തുനിന്നു.

പ്രണയവും ചരിത്രപരമായ നിയോഗവും

സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്താളുകളിൽ പ്രണയത്തിന്റെയും ആത്മബന്ധത്തിന്റെയും ഏറ്റവും മനോഹരമായ അധ്യായങ്ങളിലൊന്നാണ് രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും സോണിയ ഗാന്ധിയുടെയും (നേ മുൻ ആന്റോണിയോ മൈനോ) ജീവിത കഥ.

ആകസ്മികമായി കണ്ടുമുട്ടിയ രണ്ട് ഹൃദയങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പരിശുദ്ധമായ സ്നേഹബന്ധം, പിൽക്കാലത്ത് ഒരു മഹാരാജ്യത്തിന്റെ വിധിയെത്തന്നെ സ്വാധീനിക്കുന്ന അപൂർവ്വവും വികാരനിർഭരവുമായ ദാമ്പത്യമായി പരിണമിക്കുകയായിരുന്നു.

നിർവ്വചനങ്ങൾക്കതീതമായ ആ സ്നേഹനിമിഷങ്ങൾ, വെറും രണ്ട് വ്യക്തികളുടെ പ്രണയകഥ മാത്രമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് വൻകരകൾ കടന്നുള്ള രണ്ട് സംസ്കാരങ്ങളുടെയും ഹൃദയങ്ങളുടെയും അപൂർവ്വമായ ഒത്തുചേരൽ കൂടിയായിരുന്നു.

സാംസ്കാരിക സംയോജനവും ലാളിത്യവും

യുദ്ധാനന്തര ഇംഗ്ലണ്ടിലെ കേംബ്രിഡ്ജ് നഗരത്തിലെ തണുത്തുറഞ്ഞ തെരുവുകളിൽ വിരിഞ്ഞ ആ പ്രണയപുഷ്പം, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാജ്യത്തിന്റെ നടുമുറ്റത്ത് എത്തുമ്പോൾ വലിയ രാഷ്ട്രീയ നിയോഗങ്ങളായി മാറുകയായിരുന്നു.

ഇറ്റലിയിലെ വെനെറ്റോയിൽ നിന്നുള്ള ലളിതമായ കത്തോലിക്കാ പശ്ചാത്തലമുള്ള ഒരു പെൺകുട്ടിയും, തെക്കേ ഏഷ്യയിലെ പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയ രാജവംശത്തിലെ നായകനും തമ്മിൽ ഉടലെടുത്ത നിർമ്മലമായ ആത്മബന്ധം എല്ലാവിധ അതിർവരമ്പുകളെയും തകർത്തെറിഞ്ഞു. രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കോലാഹലങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത ലളിതമായ ഒരു ലോകം സ്വപ്നം കണ്ട ആ ദമ്പതികളെ, കാലം ഒരുക്കിയ നിഗൂഢമായ വിധിയാണ് പൊതുജീവിതത്തിന്റെ തിരക്കുകളിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടത്.

ചരിത്രാപഗ്രഥനത്തിന്റെ പ്രധാന തലങ്ങൾ

ഈ സമഗ്ര ചരിത്രാപഗ്രഥനം, കേംബ്രിഡ്ജിലെ തണുത്ത സായാഹ്നത്തിൽ വിരിഞ്ഞ പ്രണയാർദ്രമായ ആദ്യ കണ്ടുമുട്ടൽ മുതൽ, അവരുടെ സ്വകാര്യ നിമിഷങ്ങളും കുടുംബ ജീവിതവും വരെയുള്ള വികാരനിർഭരമായ നിമിഷങ്ങളെ ഹൃദയസ്പർശിയായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു.

അതിരുകളില്ലാത്ത സ്നേഹവും, വൻകരകൾ താണ്ടിയുള്ള മൈനോ-ഗാന്ധി കുടുംബബന്ധങ്ങളും, സോണിയയുടെ സഹോദരിമാരായ അനുഷ്കയുടെയും നാദിയയുടെയും വിവരങ്ങളും, കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലാ നാളുകളിലെ വിദേശ സൗഹൃദങ്ങളും, പൈലറ്റെന്ന നിലയിലുള്ള രാജീവിന്റെ പ്രൊഫഷണൽ ദിനചര്യകളും, രാജീവ് സ്വയം കൊമേർഷ്യൽ വിമാനം പറത്തുമ്പോൾ സോണിയയും മക്കളും ഒന്നിച്ച് നടത്തിയ ആകാശയാത്രകളും ഇവിടെ പുനരാവിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നു.

വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങളും വ്യാജപ്രചാരണങ്ങളുടെ സത്യവും

കേംബ്രിഡ്ജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ സ്വന്തം അധ്വാനത്താൽ ജീവിതച്ചെലവ് കണ്ടെത്തിയ സോണിയയുടെ സ്വയംപര്യാപ്തതയും ആത്മാഭിമാനവും നിറഞ്ഞ വിദ്യാർത്ഥി ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും, പിൽക്കാലത്ത് രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾ അവരുടെ സത്പേരിന് കളങ്കമുണ്ടാക്കാൻ പ്രചരിപ്പിച്ച വ്യാജ പ്രചാരണങ്ങളുടെ സത്യത്തെക്കുറിച്ചും ഈ റിപ്പോർട്ട് വെളിച്ചം വീശുന്നു.

കൂടാതെ, നെഹ്റു-ഗാന്ധി കുടുംബവും ഡോ. ഹരിവംശ് റായ് ബച്ചൻ, അമിതാഭ് ബച്ചൻ, അജിതാഭ് ബച്ചൻ കുടുംബവുമായുള്ള ആത്മബന്ധവും, രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ ഡെറാഡൂൺ ദ ഡൂൺ സ്കൂൾ കാലഘട്ടത്തിലെ സഹപാഠികളായ അരുൺ സിംഗ്, സുമൻ ദുബെ, റോമി ചോപ്ര, മണിശങ്കർ അയ്യർ എന്നിവരുമായുള്ള സൗഹൃദവും, ആധുനിക ടെലികോം വിപ്ലവത്തിന് തിരിതെളിച്ച സാം പിത്രോഡയുമായുള്ള ബന്ധവും, രാജീവ്-സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ യാത്രയിലെ വിശ്വസ്തരായ വിൻസെന്റ് ജോർജ്, അഹമ്മദ് പട്ടേൽ എന്നിവരുടെ പങ്കും ഇതിൽ ആഴത്തിൽ അപഗ്രഥിക്കുന്നു.

അവകാശങ്ങൾക്കായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ ആഭ്യന്തര ചതികളും

അതോടൊപ്പം, വി.പി. സിംഗ്, അരുൺ നെഹ്റു, ആരിഫ് മുഹമ്മദ് ഖാൻ എന്നിവർ രാജീവ് ഗാന്ധിക്കെതിരെ നടത്തിയ രാഷ്ട്രീയ ചതികളും, ബാബറി മസ്ജിദ് പൂട്ട് തുറക്കലിൽ അവർ കളിച്ച നിഗൂഢ കളികളും റിപ്പോർട്ട് അപഗ്രഥിക്കുന്നു.

കൂടാതെ 2008-ൽ യു.പി.എ. സർക്കാരിനുള്ള പിന്തുണ സി.പി.ഐ.എം. പിൻവലിച്ചപ്പോൾ സ്പീക്കർ സോംനാഥ് ചാറ്റർജിയുമായി സോണിയ പുലർത്തിയ ഉന്നത ബന്ധവും, "ഇതുവരെ നൽകിയ പിന്തുണയ്ക്ക് നന്ദി" എന്ന് മാന്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ച് കാണിച്ച രാഷ്ട്രീയ പക്വതയും, 15-ാം ലോകസഭയുടെ അവസാന ഘട്ടത്തിൽ (2013-2014) പാവപ്പെട്ട സ്ത്രീകൾക്കായി സൗജന്യ മരുന്ന് പദ്ധതിയും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ നിയമവും കൊണ്ടുവരാൻ സോണിയ നടത്തിയ ചരിത്രപരമായ ഇടപെടലുകളും, 2009-ൽ വേലുപ്പിള്ള പ്രഭാകരന്റെയും എൽ.ടി.ടി.ഇ.യുടെയും പതനത്തിലൂടെ രാജീവ് ഗാന്ധി വധത്തിന്മേൽ ഉണ്ടായ ചരിത്രപരമായ അന്തിമ നാഴികക്കല്ലുകളും ഇതിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

1 സഫ്ദർജംഗ് റോഡിൽ സോണിയയും അമ്മ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയും തമ്മിൽ ഉടലെടുത്ത മാതൃസമമായ ബന്ധവും, മേനകാ ഗാന്ധിയുമായുള്ള ഭിന്നതകളും, മകൾ പ്രിയങ്കയുടെ പ്രണയത്തോട് സോണിയ കാണിച്ച മാതൃസഹജമായ പിന്തുണയും, വി.എം. സുധീരൻ, എം.ഐ. ഷാനവാസ് തുടങ്ങിയ നേതാക്കളുടെ ചികിത്സാ വേളകളിൽ സോണിയ കാട്ടിയ അരുമസഹോദരിയുടെയും മാതാവിന്റെയും കരുതലും ഇതിൽ ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുന്നു.

കേംബ്രിഡ്ജ് കൂടിക്കാഴ്ചയും പ്രണയകഥയും: കഠിനാധ്വാനവും വ്യാജപ്രചാരണങ്ങളുടെ സത്യവും

കേംബ്രിഡ്ജിലെ ആദ്യ കണ്ടുമുട്ടൽ

1965 ഫെബ്രുവരിയിലെ മഞ്ഞുവീണ ഒരു തണുത്ത സായാഹ്നത്തിലാണ്, കേംബ്രിഡ്ജ് എന്ന സർവ്വകലാശാലാ നഗരത്തിൽ വച്ച് ചരിത്രത്തിന്റെ ഗതി മാറ്റിയെഴുതിയ ആ ആദ്യ കൂടിക്കാഴ്ച നടന്നത്.

കേംബ്രിഡ്ജിലെ ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന ഇരുപതുകാരനായ രാജീവ് ഗാന്ധി, 28 ഡെർവെന്റ് ക്ലോസിലെ തൻ്റെ അപാര്ട്മെന്റിൽ സുഹൃത്തുക്കളായ അരുൺ സിംഗ്, ദീപ് കൗൾ എന്നിവർക്കൊപ്പം ലളിതമായ ഒരു ജീവിതം നയിക്കുകയായിരുന്നു.

അതേസമയത്താണ് ലെനോക്സ് കുക്ക് സ്കൂൾ ഓഫ് ലാംഗ്വേജസിൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പഠനത്തിനായി ഇറ്റലിയിൽ നിന്ന് കേംബ്രിഡ്ജിലെ 59 ടെന്നിസൺ റോയിലും, 65 ലെൻസ്ഫീൽഡ് റോഡിലെ ബോർഡിംഗ് കേന്ദ്രത്തിലും തങ്ങിയിരുന്ന പതിനെട്ടുകാരിയായ ആന്റോണിയോ മൈനോ എന്ന സോണിയ എത്തിയത്.

'വാർസിറ്റി റെസ്റ്റോറന്റിലെ' പാർട്ട് ടൈം ജോലിയും സ്വയംപര്യാപ്തതയും

കേംബ്രിഡ്ജിൽ പഠിക്കുമ്പോഴുള്ള സോണിയയുടെ ജീവിതം സ്വാഭിമാനവും കഠിനാധ്വാനവും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. വിദേശ രാജ്യത്ത് സ്വന്തം കാലിൽ നിൽക്കാനും തൻ്റെ പഠനച്ചെലവുകളും ജീവിതച്ചെലവുകളും സ്വയം കണ്ടെത്താനും ആഗ്രഹിച്ച ആ പതിനെട്ടുകാരി, കേംബ്രിഡ്ജിലെ സെന്റ് ആൻഡ്രൂസ് സ്ട്രീറ്റിലുള്ള പ്രസിദ്ധമായ 'വാർസിറ്റി റെസ്റ്റോറന്റിൽ' പാർട്ട് ടൈം വെയ്‌ട്രസായി ജോലി ചെയ്തുപോന്നു.

അധ്വാനത്തിന്റെ മഹത്വം മനസ്സിലാക്കി, അന്തസ്സോടെ ജോലി ചെയ്ത് പഠനം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയ അച്ചടക്കമുള്ള ആ വിദ്യാർത്ഥിനിയെയാണ് വാർസിറ്റി റെസ്റ്റോറന്റിൽ വച്ച് രാജീവ് ഗാന്ധി കാണുന്നതും പ്രണയത്തിലാകുന്നതും.

പ്രണയസന്ദേശവും ആദ്യ നിമിഷങ്ങളും

സെന്റ് ആൻഡ്രൂസ് റോഡിലെ വാർസിറ്റി റെസ്റ്റോറന്റിലെ പതിനൊന്നാം നമ്പർ മേശയിരുന്ന് സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം സംസാരിക്കുകയായിരുന്ന രാജീവ്, കടന്നുവന്ന സോണിയയെ കണ്ട മാത്രയിൽ തന്നെ ആകൃഷ്ടനായി.

രാജീവ് റെസ്റ്റോറന്റ് ഉടമയായ ചാൾസ് ആന്റണിയുടെ സഹായത്തോടെ സോണിയയുടെ തൊട്ടടുത്ത മേശ സ്വന്തമാക്കുകയും, ഒരു പേപ്പർ നാപ്കിനിൽ കവിതയെഴുതി ഒരു കുപ്പി വൈനിനൊപ്പം കൊടുത്തയക്കുകയും ചെയ്തു. സഭാകമ്പമില്ലാതെ സംസാരിക്കുന്ന, കൃത്രിമത്വങ്ങളില്ലാത്ത സോണിയയുടെ ലളിതസ്വഭാവവും അധ്വാനശീലവും രാജീവിന്റെ ഹൃദയം കവർന്നു.

ദുരാരോപണങ്ങളും വ്യാജപ്രചാരണവും

എന്നാൽ പിൽക്കാലത്ത് സോണിയ ഗാന്ധി ഇന്ത്യയിൽ സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കിറങ്ങിയപ്പോൾ, രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾ അവരുടെ സ്വാഭിമാനകരമായ ഭൂതകാലത്തെയും ഇറ്റാലിയൻ പശ്ചാത്തലത്തെയും അപകീർത്തിപ്പെടുത്താൻ തികച്ചും മ്ലേച്ഛവും ലിംഗവിവേചനപരവുമായ വ്യാജപ്രചാരണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചെടുത്തു.

സോണിയ കേംബ്രിഡ്ജ് നഗരത്തിൽ പാർട്ട് ടൈം വെയ്‌ട്രസായി ജോലി ചെയ്ത ലളിത സത്യത്തെ വികലമാക്കി, അവരെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്താൻ ബോധപൂർവ്വമായ ശ്രമങ്ങൾ നടന്നു. ഹോളിവുഡ് നടിമാരുടെ അപൂർവ്വ ചിത്രങ്ങളിൽ ഫോട്ടോഷോപ്പ് ചെയ്തും സോണിയയുടെ മുഖം മോർഫ് ചെയ്തും സോഷ്യൽ മീഡിയയിലൂടെ ദുരാരോപണങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു.

വസ്തുതാ പരിശോധനയും സോണിയയുടെ ആത്മബലവും

ആൾട്ട് ന്യൂസ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര വസ്തുതാ പരിശോധനാ ഏജൻസികളും സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളും നടത്തിയ അന്വേഷണങ്ങളിൽ ഈ ആരോപണങ്ങൾ തികച്ചും വ്യാജവും കെട്ടിച്ചമച്ചതുമാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടു.

സ്വന്തം കാലിൽ നിൽക്കാൻ വിദ്യാർത്ഥികാലത്ത് പാർട്ട് ടൈം ജോലി ചെയ്ത ഒരു സ്ത്രീയുടെ മാന്യതയെ അപമാനിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഈ നിന്ദ്യമായ പ്രചാരണങ്ങളെ അവഗണിച്ച്, പിൽക്കാലത്ത് ഭാരതീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും കരുത്തുറ്റ നേതാവായി മാറിയ സോണിയ തൻ്റെ ആത്മബലവും അന്തസ്സും തെളിയിക്കുകയായിരുന്നു.

കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലാ കാലഘട്ടത്തിലെ വിദേശ സൗഹൃദങ്ങൾ

കേംബ്രിഡ്ജിലെ ആഗോള അന്തരീക്ഷം

കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലയിലെ വിദ്യാർത്ഥി ജീവിത കാലഘട്ടമാണ് രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും സോണിയ ഗാന്ധിയുടെയും അന്താരാഷ്ട്ര സൗഹൃദങ്ങളുടെയും ആഗോള കാഴ്ചപ്പാടുകളുടെയും അടിത്തറ തീർത്തത്.

1960-കളുടെ മധ്യത്തിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ഈ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ സർവ്വകലാശാലാ നഗരത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന രാജീവും സോണിയയും, ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളുമായി ഉറ്റ സൗഹൃദം പുലർത്തിയിരുന്നു. സാമ്രാജ്യത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും ഭൂഖണ്ഡാന്തര സംസ്കാരങ്ങളുടെയും സംഗമകേന്ദ്രമായിരുന്ന കേംബ്രിഡ്ജിൽ, തങ്ങളുടെ പഠനത്തോടൊപ്പം സൗഹൃദങ്ങൾ പങ്കുവെച്ചാണ് അവർ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്.

രാജീവിന്റെ റൂംമേറ്റുകളും ദക്ഷിണേഷ്യൻ സൗഹൃദങ്ങളും

രാജീവ് ഗാന്ധി കേംബ്രിഡ്ജിലെ ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠിക്കുമ്പോൾ, 28 ഡെർവെന്റ് ക്ലോസിലുള്ള അപാര്ട്മെന്റിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്. അന്നത്തെ നയതന്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന ടി.എൻ. കൗളിന്റെ മകൻ ദീപ് കൗൾ, അടുത്ത സുഹൃത്ത് അരുൺ സിംഗ് എന്നിവരായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ റൂംമേറ്റുകൾ.

ഇതുകൂടാതെ, ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും മറ്റ് വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളുമായി രാജീവ് അടുത്ത ആത്മബന്ധം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് പാകിസ്ഥാനി വിദ്യാർത്ഥികളായ താഹിർ ജഹാംഗീർ, സുഹൈൽ ഇഫ്തിഖാർ എന്നിവരുമായി രാജീവ് കടുത്ത സൗഹൃദം പുലർത്തി.

വാർസിറ്റി റെസ്റ്റോറന്റിലെ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾ

സെന്റ് ആൻഡ്രൂസ് റോഡിലുള്ള പ്രസിദ്ധമായ വാർസിറ്റി റെസ്റ്റോറന്റിലെ ക്യാഷ് കൗണ്ടറിന് മുന്നിലുള്ള വട്ടമേശയിരുന്ന് രാജീവും സുഹൃത്തുക്കളായ താഹിർ ജഹാംഗീറും സുഹൈൽ ഇഫ്തിഖാറും ലോക രാഷ്ട്രീയവും സർവ്വകലാശാലാ വിശേഷങ്ങളും മണിക്കൂറുകളോളം ചർച്ച ചെയ്യുമായിരുന്നു.

രാഷ്ട്രീയ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചുവെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയത്തോട് കാര്യമായ താല്പര്യമില്ലാതിരുന്ന രാജീവ്, തികച്ചും ലളിതനായ ഒരു വിദേശ വിദ്യാർത്ഥിയായാണ് ഈ സൗഹൃദ കൂട്ടായ്മകളിൽ പെരുമാറിയിരുന്നത്. അതിർവരമ്പുകളില്ലാത്ത ഈ അന്താരാഷ്ട്ര വിദ്യാർത്ഥി സൗഹൃദങ്ങളാണ് പിന്നീട് സോണിയയുമായുള്ള പ്രണയത്തിലേക്കും വഴിവെച്ചത്.

സോണിയയുടെ താമസസ്ഥലവും ജർമ്മൻ സുഹൃത്ത് ക്രിസ്റ്റ്യനും

മറുഭാഗത്ത്, ഇറ്റലിയിൽ നിന്ന് കേംബ്രിഡ്ജിലെ ലെനോക്സ് കുക്ക് സ്കൂൾ ഓഫ് ലാംഗ്വേജസിൽ ഇംഗ്ലീഷ് പഠിക്കാനെത്തിയ സോണിയ (ആന്റോണിയോ മൈനോ), പാറ്റിന എന്ന ഇറ്റാലിയൻ വനിതയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള 59 ടെന്നിസൺ റോയിലെയും 65 ലെൻസ്ഫീൽഡ് റോഡിലെയും ബോർഡിംഗ് കേന്ദ്രങ്ങളിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്.

വിദേശ വിദ്യാർത്ഥികളുമായി വേഗത്തിൽ സൗഹൃദത്തിലായ സോണിയയ്ക്ക് ഒരു ജർമ്മൻ വിദ്യാർത്ഥിയായ ക്രിസ്റ്റ്യൻ കടുത്ത സുഹൃത്തായിരുന്നു. 1965 ഫെബ്രുവരിയിലെ ഒരു ശനിയാഴ്ച വൈകുന്നേരം വാർസിറ്റി റെസ്റ്റോറന്റിൽ സോണിയ എത്തിയത് തന്റെ ജർമ്മൻ സുഹൃത്തായ ക്രിസ്റ്റ്യനൊപ്പമായിരുന്നു.

അന്താരാഷ്ട്ര കൂട്ടായ്മകളും വിശാലമായ ലോകവീക്ഷണവും

വാർസിറ്റി റെസ്റ്റോറന്റിൽ വച്ച് രാജീവ് സോണിയയെ കണ്ട് ആകൃഷ്ടനായപ്പോൾ, പരസ്പരം പരിചയപ്പെടാൻ ഇടയാക്കിയത് സോണിയയുടെ ജർമ്മൻ സുഹൃത്തായ ക്രിസ്റ്റ്യനായിരുന്നു.

രാജീവിന്റെയും സോണിയയുടെയും കേംബ്രിഡ്ജ് നാളുകളിൽ, ഇവരുടെ വിദേശ സുഹൃത്തുക്കളായ ക്രിസ്റ്റ്യൻ, താഹിർ ജഹാംഗീർ, സുഹൈൽ ഇഫ്തിഖാർ എന്നിവരോടൊപ്പം കേംബ്രിഡ്ജിലെ ത്രീ സിനിമാസിൽ സിനിമ കാണാൻ പോകുന്നതും സായാഹ്ന യാത്രകൾ നടത്തുന്നതും പതിവായിരുന്നു.

സത്യജിത് റേയുടെ പഥേർ പാഞ്ചാലി കണ്ടതും ഇത്തരമൊരു സൗഹൃദ സായാഹ്നത്തിലായിരുന്നു. ഈ അന്താരാഷ്ട്ര സർവ്വകലാശാലാ സൗഹൃദങ്ങൾ രാജീവിന്റെയും സോണിയയുടെയും മനസ്സുകളിൽ പരസ്പര ബഹുമാനത്തിന്റെയും വിശാലമായ ലോകവീക്ഷണത്തിന്റെയും വിത്തുകൾ പാകി.

ഇറ്റലിയിലെയും ഇന്ത്യയിലെയും അന്താരാഷ്ട്ര കുടുംബ വേരുകളും സഹോദരിമാരുടെ ജീവിതവും

ഇറ്റലിയിലെ മൈനോ കുടുംബവും കുട്ടിക്കാലവും

1946 ഡിസംബർ 9-ന് ഇറ്റലിയിലെ വെനെറ്റോയിലുള്ള ലൂസിയാനയിലാണ് എഡ്വിജ് ആന്റോണിയ അൽബിന മൈനോ എന്ന സോണിയ ജനിച്ചത്. ടൂറിന് അടുത്തുള്ള ഓർബാസ്സാനോ എന്ന ലളിതമായ പട്ടണത്തിലായിരുന്നു അവളുടെ ബാല്യകാലം വളർന്നത്.

മൂന്ന് പെൺമക്കളുള്ള മൈനോ കുടുംബത്തിൽ സോണിയ രണ്ടാമത്തെ മകളായിരുന്നു. സോണിയയ്ക്ക് രണ്ട് സഹോദരിമാരാണുള്ളത്; മൂത്ത സഹോദരി അനുഷ്ക മൈനോ അഥവാ അനുഷ്ക വിഞ്ചി, ഇളയ സഹോദരി നാദിയ മൈനോ അഥവാ നാദിയ വാൽഡെമോറോ.

അവരുടെ പിതാവ് സ്റ്റെഫാനോ മൈനോ രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് ഇറ്റാലിയൻ സൈന്യത്തിന് വേണ്ടി പോരാടുകയും, യുദ്ധത്തിൽ തനിക്ക് തണലേകി ജീവൻ രക്ഷിച്ച റഷ്യൻ സ്ത്രീകളുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി തൻ്റെ മൂന്ന് പെൺമക്കൾക്കും അനുഷ്ക, സോണിയ, നാദിയ എന്ന് പേരിടുകയും ചെയ്തു.

ചേച്ചി അനുഷ്ക വിഞ്ചിയുടെ ബിസിനസ്സ് ജീവിതം

സോണിയയുടെ മൂത്ത സഹോദരിയായ അനുഷ്ക മൈനോ (അനുഷ്ക വിഞ്ചി) ഇറ്റലിയിൽ തൻ്റെ വ്യക്തിജീവിതവും ബിസിനസ്സ് സംരംഭങ്ങളും മുൻനിർത്തി ശാന്തമായി ജീവിക്കുന്ന വ്യക്തിയാണ്.

ഇറ്റലിയിലെ ഓർബാസ്സാനോയ്ക്ക് ഏതാനും കിലോമീറ്ററുകൾ അകലെയുള്ള റിവോൾട്ട എന്ന സ്ഥലത്ത് 'എത്നിക' എന്ന പേരിൽ കരകൗശല വസ്തുക്കളുടെയും എത്നിക് ആർട്ട് കളക്ഷനുകളുടെയും ഒരു പ്രത്യേക ബോട്ടിക് വിപണനകേന്ദ്രം നടത്തുകയാണ് അനുഷ്കയുടെ തൊഴിൽ. ബിസിനസ്സ് രംഗത്ത് തന്റേതായ ഇടം കണ്ടെത്തിയ അനുഷ്ക, സോണിയയുമായി എപ്പോഴും കടുത്ത ആത്മബന്ധം പുലർത്തുന്നു.

പിൽക്കാലത്ത് 1987-88 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ നടന്ന ലക്ഷദ്വീപ് ബംഗാരം അവധിക്കാല യാത്രയിലും സോണിയയുടെ ഒപ്പം പങ്കാളിയാകാൻ അനുഷ്ക ഇന്ത്യയിലെത്തിയിരുന്നു.

നാദിയയുടെ നയതന്ത്ര ജീവിതവും കുടുംബബന്ധങ്ങളും

സോണിയയുടെ ഇളയ സഹോദരിയായ നാദിയ മൈനോ (നാദിയ വാൽഡെമോറോ) ഒരു നയതന്ത്രജ്ഞനെയാണ് വിവാഹം കഴിച്ചിരിക്കുന്നത്. നയതന്ത്രജ്ഞനായ ഭർത്താവിന്റെ ഉദ്യോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അന്താരാഷ്ട്ര നയതന്ത്ര ലോകത്തും ഇറ്റലിയിലുമായി തികച്ചും സ്വകാര്യവും പരസ്യ പൊതുശ്രദ്ധയിൽ പെടാത്തതുമായ ഒരു നിശബ്ദ ജീവിതമാണ് നാദിയ നയിക്കുന്നത്.

പൊതുവേദികളിൽ നിന്നും രാഷ്ട്രീയ മാധ്യമങ്ങളിൽ നിന്നും തികച്ചും അകന്നുനിൽക്കാൻ താല്പര്യപ്പെടുന്നവരാണ് സോണിയയുടെ രണ്ട് സഹോദരിമാരും. എങ്കിലും സോണിയ ഡൽഹിയിലായിരിക്കുമ്പോഴും ഇറ്റലിയിലെ ഓർബാസ്സാനോയിലുള്ള തങ്ങളുടെ വീടുമായും കുടുംബവുമായും ഈ സഹോദരിമാർ വറ്റാത്ത സ്നേഹബന്ധം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു.

പിതാവ് സ്റ്റെഫാനോയുടെ ആശങ്കകളും അമ്മ പൗളയുടെ തണലും

സോണിയയുടെ പിതാവ് സ്റ്റെഫാനോ ഒരു മരപ്പണിക്കാരനായി തുടങ്ങി, യുദ്ധാനന്തര ഇറ്റലിയിലെ കൽക്കരി ഗനികളിലും കൃഷിയിടങ്ങളിലും വിയർപ്പൊഴുക്കിയ ശേഷമാണ് സ്വന്തമായി കെട്ടിട നിർമ്മാണ കമ്പനി കെട്ടിപ്പടുത്തത്.

മകൾ ഇന്ത്യയിലെ വൻ രാഷ്ട്രീയ രാജവംശത്തിലേക്ക് വിവാഹം കഴിക്കപ്പെടുന്നതിൽ സ്റ്റെഫാനോയ്ക്ക് വലിയ ഭയവും ആശങ്കയും ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ അമ്മ പൗള പ്രെഡെബോൺ മൈനോ മകൾക്ക് പാറപോലെ ഉറച്ച മാനസിക പിന്തുണ നൽകുകയും, 2022 ഓഗസ്റ്റിൽ തൻ്റെ മരണം വരെയും സോണിയയ്ക്ക് തണലായി നിൽക്കുകയും ചെയ്തു.

ഡൽഹിയിലെ സ്വീകരണവും സാഫല്യമടഞ്ഞ വിവാഹവും

1967-ൽ രാജീവ് വിമാന പരിശീലനത്തിനായി ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും, 1968 ജനുവരിയിൽ ഇരുപത്തൊന്ന് വയസ്സ് തികഞ്ഞയുടൻ സോണിയ ഡൽഹിയിലെത്തുകയും ചെയ്തു. ഡൽഹിയിൽ ഹരിവംശ് റായ് ബച്ചൻ്റെയും തേജി ബച്ചൻ്റെയും വീട്ടിൽ താമസിച്ച് ഇന്ത്യൻ ആചാരങ്ങൾ പഠിച്ച സോണിയയുടെ മെഹന്ദി ചടങ്ങുകൾ അവിടെ നടന്നു.

ഒടുവിൽ 1968 ഫെബ്രുവരി 25-ന് 1 സഫ്ദർജംഗ് റോഡിലെ പൂന്തോട്ടത്തിൽ വച്ച് രാജീവും സോണിയയും വിവാഹിതരായപ്പോൾ, ഇറ്റലിയിലെ മൈനോ കുടുംബവും ഇന്ത്യയിലെ നെഹ്റു-ഗാന്ധി കുടുംബവും സ്നേഹത്തിന്റെ പുതിയൊരു ചരിത്രബന്ധത്തിലേക്ക് വഴിതുറക്കുകയായിരുന്നു.

ഗാർഹിക ജീവിതം, വിമാന പറക്കലുകൾ, ആകാശത്തിലൂടെ ഒന്നിച്ചുള്ള യാത്രകൾ

പൈലറ്റെന്ന നിലയിലുള്ള രാജീവിന്റെ തുടക്കം

വിവാഹശേഷമുള്ള ആദ്യ പന്ത്രണ്ട് വർഷങ്ങൾ രാജീവും സോണിയയും തികച്ചും ശാന്തവും പ്രണയാർദ്രവുമായ ഒരു ഗാർഹിക ലോകത്താണ് ജീവിച്ചത്. ഡൽഹി ഫ്ലൈയിംഗ് ക്ലബ്ബിലെ പരിശീലനത്തിന് ശേഷം, 1970-ൽ രാജീവ് ഇന്ത്യൻ എയർലൈൻസിൽ പ്രൊഫഷണൽ കൊമേർഷ്യൽ പൈലറ്റായി ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

ഡഗ്ലസ് ഡിസി-3 വിമാനത്തിലായിരുന്നു പൈലറ്റ് എന്ന നിലയിൽ രാജീവിന്റെ ആദ്യ കൊമേർഷ്യൽ പറക്കൽ. പിന്നീട് ആവ്റോ, ബോയിംഗ് 737 തുടങ്ങിയ വലിയ കൊമേർഷ്യൽ വിമാനങ്ങൾ പറത്തിക്കൊണ്ട്, ഡൽഹി-ജയ്പൂർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആഭ്യന്തര റൂട്ടുകളിൽ അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു. തൻ്റെ അമ്മ ഇന്ദിരാഗാന്ധി രാജ്യത്തിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്നിട്ടും, പ്രതിമാസം ലഭിച്ചിരുന്ന അയ്യായിരം രൂപ ശമ്പളത്തിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തി രാജീവ് സാധാരണക്കാരനായി ജീവിച്ചു.

ആകാശത്തിലൂടെയുള്ള കുടുംബ യാത്രകൾ

രാജീവ് ഡ്യൂട്ടിയുടെ ഭാഗമായി കൊമേർഷ്യൽ വിമാനങ്ങൾ പറത്തുമ്പോൾ, പലപ്പോഴും സോണിയയും മക്കളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്രക്കാരായി ആകാശത്തിന് മുകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുമായിരുന്നു. തൻ്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ഭർത്താവ് സുരക്ഷിതമായി നയിക്കുന്ന വിമാനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ സോണിയയ്ക്ക് അത് കേവലമൊരു യാത്രയായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് വിശ്വാസത്തിന്റെയും പ്രണയത്തിന്റെയും ആകാശാനുഭവമായിരുന്നു.

രാജീവ് വിമാനം പറത്തിയ ജയ്പൂർ, ഉദയ്പൂർ, മുംബൈ, ശ്രീനഗർ തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിലേക്ക് സോണിയയും കുട്ടികളായ രാഹുലും പ്രിയങ്കയും സന്തോഷത്തോടെ ഒപ്പം സഞ്ചരിച്ചു. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ മകനും കുടുംബവും എന്ന പകിട്ടൊന്നുമില്ലാതെ, സാധാരണ യാത്രക്കാരെപ്പോലെ തൻ്റെ പ്രിയതമൻ ഓടിക്കുന്ന വിമാനത്തിൽ യാത്ര ചെയ്ത ആ ദിവസങ്ങൾ അവരുടെ ഓർമ്മകളിൽ പ്രകാശിച്ചുനിന്നു.

കോക്ക്പിറ്റിലെ രാഹുലും അച്ഛന്റെ കാഴ്ചപ്പാടുകളും

ചെറിയ വിമാനങ്ങളിലും കിംഗ് എയർ പോലെയുള്ള വിമാനങ്ങളിലും രാജീവ് പറക്കുമ്പോൾ, കൊച്ചു രാഹുലിനെ കോക്ക്പിറ്റിലെ തന്റെ വശത്തിരുത്തി വിമാനത്തിലെ നിയന്ത്രണ ഉപകരണങ്ങളെക്കുറിച്ചും ആകാശദൃശ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം വിവരിച്ചുകൊടുക്കുമായിരുന്നു.

ചില പുലർച്ചെകളിൽ തൻ്റെ കൊച്ചു അലുമിനിയം പെട്ടിയുമായി പുലർച്ചെ 3:30-ന് അച്ഛനൊപ്പം പെട്ടെന്ന് യാത്രതിരിച്ച മനോഹര നിമിഷങ്ങൾ രാഹുൽ പിൽക്കാലത്ത് ഓർത്തെടുത്തിട്ടുണ്ട്. റോഡുകളുടെയോ റെയിൽവേ ലൈനുകളുടെയോ തടസ്സങ്ങളില്ലാതെ, മുപ്പതിനായിരം അടി ഉയരത്തിൽ നിന്ന് ഭാരതമെന്ന വൻഭൂഖണ്ഡത്തെ വീക്ഷിക്കാൻ പൈലറ്റെന്ന നിലയിൽ രാജീവിന് കഴിഞ്ഞ കാഴ്ചപ്പാടാണ് അദ്ദേഹത്തെ വിശാലമനസ്കനായ നേതാവാക്കി മാറ്റിയത്.

സോണിയയുടെ ആധിയും മാനസിക പിരിമുറുക്കങ്ങളും

എന്നാൽ, രാജീവ് വിമാനം പറത്താൻ ഇറങ്ങുമ്പോഴെല്ലാം സോണിയയുടെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രണയത്തോടൊപ്പം വലിയൊരു ഭയവും വേവലാതിയും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുമായിരുന്നു. "അദ്ദേഹം വിമാനത്തിലാണ്, അത് വളരെ അപകടം പിടിച്ച ജോലിയാണ്" എന്ന ആധി സോണിയയുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു ഗ്രാമഫോൺ റെക്കോർഡ് പോലെ നിരന്തരം മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

പ്രത്യേകിച്ച് കാശ്മീരിലേക്കുള്ള ഏതോ ഒരു യാത്രയ്ക്കിടയിൽ രാജീവ് പറത്തിയ വിമാനത്തിന് സാങ്കേതിക തകരാറുണ്ടെന്ന വാർത്ത വീട്ടിലെത്തിയപ്പോൾ, സോണിയ അനുഭവിച്ച കടുത്ത മാനസിക പിരിമുറുക്കം ആ സ്നേഹബന്ധത്തിന്റെ ആഴം വെളിവാക്കുന്നതായിരുന്നു.

സ്വകാര്യ ആനന്ദങ്ങളും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങളും

സ്വകാര്യ ജീവിതത്തിൽ രാജീവ് തൻ്റെ വി.യു.2.ആർ.ജി. എന്ന ഹാം റേഡിയോയിലും, മിനോക്സ് ക്യാമറയിൽ സോണിയയുടെ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തുന്നതിലും, സ്വന്തം കാറുകൾ അറ്റകുറ്റപ്പണി നടത്തുന്നതിലും ആനന്ദം കണ്ടെത്തി.

മറുഭാഗത്ത് സോണിയ നാഷണൽ മ്യൂസിയത്തിൽ നിന്ന് തൈലച്ചായ ചിത്രങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഡിപ്ലോമ നേടുകയും, മികച്ച രീതിയിൽ ഹിന്ദി ഭാഷ സ്വായത്തമാക്കി ആ കുടുംബത്തിന്റെ വിളക്കായി മാറുകയും ചെയ്തു. പിൽക്കാലത്ത് തൻ്റെ ഭർത്താവിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി രാജീവ്, രാജീവ്സ് വേൾഡ് എന്നീ പുസ്തകങ്ങൾ രചിച്ച സോണിയ, പ്രണയത്തിന്റെയും ഓർമ്മകളുടെയും നിത്യസ്മാരകങ്ങൾ തീർക്കുകയായിരുന്നു.

ഇന്ദിരാഗാന്ധിയും സോണിയ ഗാന്ധിയും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധവും മേനകാ ഗാന്ധിയുമായുള്ള വിയോജിപ്പുകളും

അമ്മായിയമ്മയും മരുമകളും തമ്മിലുള്ള മാതൃബന്ധം

1968-ൽ विवाहം കഴിഞ്ഞ് 1 സഫ്ദർജംഗ് റോഡിലെ വസതിയിലെത്തിയ സോണിയ ഗാന്ധിയും ഇന്ദിരാഗാന്ധിയും തമ്മിൽ മാതൃസമമായ ആഴമേറിയ ബന്ധമാണ് വളർന്നുവന്നത്. രാഷ്ട്രീയം പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കി ഗാർഹിക ജീവിതത്തിലും ഇന്ദിരയുടെ വ്യക്തിപരമായ കാര്യങ്ങളിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച സോണിയ ഇന്ദിരയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വിശ്വസ്തയായി മാറി.

സാരികൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലും, ഭക്ഷണക്രമത്തിലും, കുടുംബകാര്യങ്ങളിലും ഇന്ദിര സോണിയയുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ തേടിപ്പോന്നു. 1977-ലെ കഠിനമായ രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചടികളുടെ സമയത്തും ഇന്ദിരയ്ക്ക് വൈകാരികമായ തണലായി നിന്നത് സോണിയയായിരുന്നു.

സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയും മേനകയുടെ ആഗമനവും

എന്നാൽ, 1974 സെപ്റ്റംബർ 29-ന് സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയും മേനകാ ആനന്ദും വിവാഹിതരായതോടെ വസതിയിൽ രണ്ടു വ്യത്യസ്ത ശൈലികൾ ഉടലെടുത്തു. ലളിതവും നിശബ്ദവുമായ ശൈലിയിലുള്ള സോണിയ ഇന്ദിരയുടെ പ്രിയങ്കരിയായി നിന്നപ്പോൾ, മാധ്യമങ്ങളിലും രാഷ്ട്രീയത്തിലും താല്പര്യം കാണിച്ച മേനക സൂര്യ ഇന്ത്യ മാഗസിൻ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ പതിപ്പിച്ചു. മേനകയുടെ സ്വതന്ത്ര നിലപാടുകൾ വീട്ടിൽ പലപ്പോഴും മാനസിക അകൽച്ചകൾക്ക് കാരണമായി.

സഞ്ജയുടെ വേർപാടും രാഷ്ട്രീയ പിന്തുടർച്ചാ തർക്കങ്ങളും

1980 ജൂൺ 23-ന് സഞ്ജയ് ഗാന്ധി വിമാനാപകടത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ കുടുംബത്തിലെ ഐക്യം വീണ്ടും തകർന്നു. സഞ്ജയിന്റെ വേർപാടോടെ ഇന്ദിര രാജീവിനെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചപ്പോൾ, താൻ സഞ്ജയിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പിന്തുടർച്ചക്കാരിയാണെന്ന് 23 വയസ്സുള്ള മേനക വാദിച്ചു.

എന്നാൽ പ്രായപരിധി കാരണവും മറ്റ് രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളാലും രാജീവ് അമേത്തിയിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. സഞ്ജയുടെ സ്വത്തുക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള നിയമതർക്കത്തിൽ ഇന്ദിര തൻ്റെ ഓഹരി കൊച്ചുമകൻ വരുൺ ഗാന്ധിയുടെ പേരിലേക്ക് മാറ്റിക്കൊടുത്തു.

'സഞ്ജയ് വിചാർ മഞ്ചും' വീടൊഴിയലും

ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വിലക്ക് ലംഘിച്ച് 1982 മാർച്ച് 28-ന് ലഖ്‌നൗവിൽ വച്ച് മേനകാ ഗാന്ധി 'സഞ്ജയ് വിചാർ മഞ്ച്' സമ്മേളനം സംഘടിപ്പിച്ചത് കുടുംബത്തിൽ വലിയ കൊടുങ്കാറ്റഴിച്ചുവിട്ടു. തുടന്ന് 1982 മാർച്ച് 29-ന് രാത്രി, രണ്ടു വയസ്സുള്ള വരുണുമായി 1 സഫ്ദർജംഗ് റോഡിലെ വീട്ടിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിപ്പോകാൻ ഇന്ദിരാഗാന്ധി ആവശ്യപ്പെട്ടു

. വികാരനിർഭരമായി വീടൊഴിഞ്ഞ മേനക പിന്നീട് 'രാഷ്ട്രീയ സഞ്ജയ് മഞ്ച്' രൂപീകരിക്കുകയും 1984-ൽ അമേത്തിയിൽ രാജീവിനെതിരെ മത്സരിക്കുകയും ചെയ്തെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു.

ഇന്ദിരയുടെ വേർപാടും സോണിയയുടെ ആദരവും

1984 ഒക്ടോബർ 31-ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധി ക്രൂരമായി വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ സോണിയ അനുഭവിച്ച വേദന അതിരറ്റതായിരുന്നു. സ്വന്തം അമ്മയെപ്പോലെ സ്നേഹിച്ച ഇന്ദിരയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി നെഹ്റുവും ഇന്ദിരയും തമ്മിലുള്ള കത്തുകൾ ശേഖരിച്ച് ഫ്രീഡംസ് ഡോട്ടർ, ടു എലോൺ, ടു ടുഗെദർ എന്നീ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചുകൊണ്ട് സോണിയ ഇന്ദിരയോടുള്ള തൻ്റെ അപാരമായ ആദരവ് പ്രകടിപ്പിച്ചു.

പിൽക്കാലത്ത് ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയിൽ എത്തിയ മേനകയും വരുൺ ഗാന്ധിയും ഒരുവശത്തും, കോൺഗ്രസിനെ നയിച്ച സോണിയയും മക്കളും മറുവശത്തുമായി നിലകൊണ്ടെങ്കിലും, ഇന്ദിരയും സോണിയയും തമ്മിലുള്ള മാതൃബന്ധം ചരിത്രത്തിൽ അവിസ്മരണീയമായി നിലനിൽക്കുന്നു.

സോണിയ ഗാന്ധി നേരിട്ട ആരോഗ്യ വെല്ലുവിളികളും അചഞ്ചലമായ അതിജീവനവും

2011-ലെ ശസ്ത്രക്രിയയും ധീരമായ മൗനവും

2011 ഓഗസ്റ്റിൽ സോണിയ ഗാന്ധി ഗുരുതരമായ ശാരീരിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടുകയും തുടർന്ന് അമേരിക്കയിലെ പ്രശസ്തമായ ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് അതീവ സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് വിധേയയാവുകയും ചെയ്തു.

തൻ്റെ രോഗവിവരങ്ങളെക്കുറിച്ച് വ്യാകുലതകൾ പരത്താതെ തികച്ചും സ്വകാര്യമായി വെച്ചുകൊണ്ട്, രോഗപീഡകളേക്കാൾ ഉപരി പാർട്ടിയുടെയും രാജ്യത്തിന്റെയും ആവശ്യങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകിയ സോണിയയുടെ അചഞ്ചലമായ മനക്കരുത്ത് എല്ലാവരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് ശേഷം കടുത്ത ശാരീരിക ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ടിട്ടും, ലളിതമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അവർ വീണ്ടും പൊതുജീവിതത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുകയും തൻ്റെ കടമകൾ നിർവ്വഹിക്കുകയും ചെയ്തു.

വിട്ടുമാറാത്ത ശ്വാസകോശ തടസ്സവും ആസ്ത്മയും

വർഷങ്ങളായി വിട്ടുമാറാത്ത ശ്വാസകോശ തടസ്സവും ബ്രോങ്കിയൽ ആസ്ത്മയും സോണിയ ഗാന്ധിയെ അലട്ടിയിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഡൽഹിയിലെ കടുത്ത തണുപ്പുകാലത്തും അന്തരീക്ഷ മലിനീകരണം രൂക്ഷമാകുന്ന സമയത്തും ശ്വാസമെടുക്കാൻ പോലുമാകാതെ അവർ കടുത്ത ആസ്ത്മാ തടസ്സങ്ങളും വിട്ടുമാറാത്ത ചുമയും നേരിട്ടു.

പലപ്പോഴും ഡൽഹിയിലെ ഗംഗാറാം ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും, ഡോക്ടർമാരുടെ നിരീക്ഷണത്തിൽ പ്രത്യാക്രമണ ഔഷധങ്ങളും ചികിത്സകളും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടിവന്നു.

കോവിഡ് അനന്തര സങ്കീർണ്ണതകളും ഫംഗൽ ഇൻഫെക്ഷനും

2022 ജൂണിൽ കോവിഡ് ബാധയ്ക്ക് പിന്നാലെ കടുത്ത ശാരീരിക പ്രയാസങ്ങൾ നേരിട്ട സോണിയ ഗാന്ധിയെ മൂക്കിൽ നിന്നുള്ള കടുത്ത രക്തസ്രാവത്തെ തുടർന്ന് ഗംഗാറാം ആശുപത്രിയിലെ അത്യാഹിത വിഭാഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.

തുടർന്ന് നടത്തിയ പരിശോധനകളിൽ ശ്വാസകോശത്തിൽ കടുത്ത ഫംഗൽ ഇൻഫെക്ഷൻ കണ്ടെത്തുകയും പ്രത്യേക ശസ്ത്രക്രിയാരീതികളിലൂടെയും മരുന്നുകളിലൂടെയും ചികിത്സ നൽകുകയും ചെയ്തു. ജീവനുതന്നെ ભീഷണിയായേക്കാമായിരുന്ന ഈ സങ്കീർണ്ണ ഘട്ടങ്ങളെയും മക്കൾ രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെയും പ്രിയങ്ക ഗാന്ധിയുടെയും കരുതലിൽ സോണിയ അതിജീവിച്ചു.

രോഗാവസ്ഥയിലും ചോരാത്ത രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ട വീര്യം

ശാരീരിക ബുദ്ധിമുട്ടുകളും നിരന്തരമായ ആശുപത്രി വാസങ്ങളും അലട്ടുമ്പോഴും രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുടെ ചോദ്യം ചെയ്യലുകൾക്കും അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെ നീക്കങ്ങൾക്കും മുന്നിൽ പതറാതെ സോണിയ ഉറച്ചുനിന്നു.

വയോധികയായ ഒരു നേതാവെന്ന നിലയിൽ ശരീരത്തിന് വിശ്രമം ആവശ്യമായിരുന്നപ്പോഴും, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണങ്ങളിലും പാർലമെന്ററി യോഗങ്ങളിലും പങ്കെടുത്തുകൊണ്ട് അവർ തൻ്റെ ആത്മബലം തെളിയിച്ചു. രോഗാവസ്ഥയുടെ പേരിൽ ഒരിക്കൽ പോലും തൻ്റെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടാൻ അവർ തയ്യാറായില്ല.

അചഞ്ചലമായ ഇച്ഛാശക്തിയും അതിജീവനവും

കടുത്ത വിരഹവേദനകളും ദാരുണമായ കുടുംബ ദുരന്തങ്ങളും മാത്രമല്ല, കഠിനമായ രോഗപീഡകളെയും അതിജീവിച്ച സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതം സഹനത്തിന്റെയും ഇച്ഛാശക്തിയുടെയും പ്രതീകമാണ്.

ശാരീരികമായ വീഴ്ചകളിൽ നിന്നും വീണ്ടും വീണ്ടും കൂടുതൽ കരുത്തോടെ ഉയർന്നുവന്ന അവരുടെ അതിജീവനം, കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യർക്ക് പ്രചോദനമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ശാരീരികമായ അസ്വസ്ഥതകളെ നിശബ്ദമായി സഹിച്ചുകൊണ്ട് ഭാരതമണ്ണിൽ തൻ്റെ ദൗത്യം തുടരുന്ന സോണിയ, അതിജീവനത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന മാതൃകയാണ്.

പാർട്ടി നേതാക്കളോടുള്ള കരുതൽ: വി.എം. സുധീരൻ, എം.ഐ. ഷാനവാസ് അനുഭവങ്ങളും മാതൃസഹജമായ സാന്ത്വനവും

പാർട്ടി പ്രവർത്തകരിലെ കുടുംബബന്ധം

കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷയെന്ന നിലയിൽ സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ പ്രവർത്തന ശൈലിയുടെ പ്രധാന സവിശേഷത പാർട്ടി നേതാക്കളോടും പ്രവർത്തകരോടും പുലർത്തിയ വൈകാരിക ബന്ധവും മാതൃസഹജമായ കരുതലുമായിരുന്നു. കേവലം രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങൾക്കപ്പുറം, സഹപ്രവർത്തകരുടെ സന്തോഷങ്ങളിലും സങ്കടങ്ങളിലും പങ്കുചേരാനും അവരുടെ ആരോഗ്യ വെല്ലുവിളികളിൽ ഓടിയെത്താനും സോണിയ എപ്പോഴും സമയം കണ്ടെത്തി.

വി.എം. സുധീരന്റെ രോഗവിവരവും ആത്മാർത്ഥതയും

കേരളത്തിലെ മുതിർന്ന നേതാവായ വി.എം. സുധീരന് കടുത്ത ഹൃദയസംബന്ധമായ അസുഖവും ശാരീരിക പ്രയാസങ്ങളും ഉണ്ടായപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചികിത്സയ്ക്കായി പാർട്ടി ഫണ്ടിൽ നിന്നും ആവശ്യമായ തുക സോണിയ ഗാന്ധി ഉടനടി അനുവദിച്ചു നൽകി.

ചികിത്സ കഴിഞ്ഞ് രോഗമുക്തനായ ശേഷം, തന്റെ ചികിത്സയ്ക്കായി ചെലവായ തുക കഴിച്ച് ബാക്കി വന്ന തുക വി.എം. സുധീരൻ ന്യൂഡൽഹിയിലെത്തി സോണിയ ഗാന്ധിക്ക് നേരിട്ട് തിരികെ നൽകി. ഇന്നത്തെ രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷത്തിൽ അത്യപൂർവ്വമായ ആ ഉയർന്ന നിഷ്കളങ്കതയും ആത്മാർത്ഥതയും കണ്ടപ്പോൾ സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ കണ്ണുകൾ ഈറനണിയുകയും, സുധീരനോടുള്ള ആദരവ് ഇരട്ടിക്കുകയും ചെയ്തു.

എം.ഐ. ഷാനവാസിനുള്ള സാന്ത്വനവും കരുതലും

സമാനമായി, വയനാട് എം.പി.യായിരുന്ന എം.ഐ. ഷാനവാസിന് ഗുരുതരമായ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ നേരിട്ടപ്പോഴും സോണിയ ഗാന്ധി നേരിട്ട് ഇടപെടുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദേശത്തെയടക്കമുള്ള ചികിത്സയ്ക്ക് ആവശ്യമായ സാമ്പത്തിക സഹായങ്ങളും സജ്ജീകരണങ്ങളും ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു. രോഗശയ്യയിലായിരുന്ന ഷാനവാസിന്റെ കുടുംബത്തിന് മാനസികധൈര്യം പകരണമെന്ന് നിർബന്ധമുള്ള സോണിയ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യ വിവരങ്ങൾ നിരന്തരം അന്വേഷിച്ച് കുടുംബത്തിന്റെ രക്ഷാധികാരിയായി നിലകൊണ്ടു.

നിർഭയയുടെ സഹോദരന്റെ പൈലറ്റ് പഠനവും നിശബ്ദ സഹായവും

2012-ൽ ഡൽഹിയിൽ നടമാടിയ ക്രൂരമായ കൂട്ടമാനഭംഗത്തിനിരയായി കൊല്ലപ്പെട്ട നിർഭയയുടെ (ജ്യോതി സിംഗ്) കുടുംബത്തെ സന്ദർശിക്കുകയും ആശ്വസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത സോണിയ ഗാന്ധി, ആ കുടുംബത്തിന്റെ കണ്ണീരൊപ്പാൻ വലിയ ദൂരക്കാഴ്ചയോടെ ഇടപെട്ടു.

നിർഭയയുടെ ഇളയ സഹോദരന്റെ സ്വപ്നങ്ങൾ കണ്ടറിഞ്ഞ സോണിയ, അദ്ദേഹത്തിന് കമേർഷ്യൽ പൈലറ്റ് പരിശീലനം നൽകാനും അതിന്റെ പൂർണ്ണ സാമ്പത്തിക ഭാരം ഏറ്റെടുക്കാനും തൻ്റെ മകൻ രാഹുൽ ഗാന്ധിക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി.

റായ്ബറേലിയിലെ ഇന്ദിരാഗാന്ധി രാഷ്ട്രീയ ഉഡാൻ അക്കാദമിയിൽ പ്രവേശനം നൽകി, ലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപയുടെ പഠനച്ചെലവുകൾ നിശബ്ദമായി വഹിച്ച് ആ ചെറുപ്പക്കാരനെ ഒരു വിമാന പൈലറ്റാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ, അത് വാർത്താ മാധ്യമങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പരസ്യപ്പെടുത്തരുതെന്ന് സോണിയയും രാഹുലും പ്രത്യേകം നിർബന്ധിച്ചിരുന്നു.

പാർട്ടിയുടെ അമ്മയെന്ന നിലയിലെ സ്നേഹനിഷ്ഠ

അധികാര പദവികൾക്കോ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടങ്ങൾക്കോ അപ്പുറം, തൻ്റെ പ്രസ്ഥാനത്തെ നയിച്ച സഹപ്രവർത്തകരോടും ദുരന്ത ബാധിതരായ സാധാരണക്കാരോടും സോണിയ പുലർത്തിയ ഈ നിർമ്മലമായ സ്നേഹവും കരുതലുമാണ് പാർട്ടിയുടെയും രാജ്യത്തിന്റെയും യഥാർത്ഥ അമ്മ എന്ന സ്ഥാനത്തേക്ക് അവരെ ഉയർത്തിയത്. ഈ മാതൃസഹജമായ കരുതൽ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ സോണിയയോടുള്ള ബഹുമാനം ആഴത്തിൽ വേരൂന്നാൻ കാരണമായി.

രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളും അപ്പോയിന്റ്മെന്റ് നിയന്ത്രണങ്ങളും: ജഗൻമോഹൻ റെഡ്ഡി, ഹിമന്ത ബിശ്വ ശർമ്മ, ലാലു പ്രസാദ് യാദവ്

ജഗൻമോഹൻ റെഡ്ഡിയുടെ അവകാശവാദവും സോണിയയുടെ കണിശതയും

2009-ൽ ആന്ധ്രപ്രദേശ് മുഖ്യമന്ത്രി വൈ.എസ്. രാജശേഖര റെഡ്ഡിയുടെ അപ്രതീക്ഷിത വിയോഗത്തിന് ശേഷം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ വൈ.എസ്. ജഗൻമോഹൻ റെഡ്ഡി മുഖ്യമന്ത്രി പദവിക്കായി കടുത്ത സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുകയുണ്ടായി.

എന്നാൽ സംസ്ഥാന കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ വിഭാഗീയതയും ഗ്രൂപ്പ് ഭരണവും മുൻനിർത്തി തൻ്റെ പിതാവിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി നടത്താൻ നിശ്ചയിച്ച 'ആശ്വാസ യാത്രയ്ക്ക്' (ഓദാർപ്പു യാത്ര) അനുമതി തേടി എത്തിയ ജഗന് അനുകൂലമായ നിലപാടല്ല സോണിയ ഗാന്ധി സ്വീകരിച്ചത്.

പാർട്ടി കച്ചവടങ്ങൾക്കും അച്ചടക്കലംഘനങ്ങൾക്കും വഴങ്ങില്ലെന്ന ഉറച്ച നിലപാടിൽ ജഗൻമോഹൻ റെഡ്ഡിക്ക് കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കോ അപ്പോയിന്റ്മെന്റുകൾക്കോ കൂടുതൽ സമയം അനുവദിക്കാൻ സോണിയ വിസമ്മതിച്ചു. ഈ എതിർപ്പ് ഒടുവിൽ ജഗൻ കോൺഗ്രസ് വിട്ട് വൈ.എസ്.ആർ. കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു.

ആസാമിലെ അധികാര തർക്കവും ഹിമന്ത ബിശ്വ ശർമ്മയുടെ വിടവാങ്ങലും

സമാനമായ സാഹചര്യം ആസാം കോൺഗ്രസിലും ഉടലെടുക്കുകയുണ്ടായി. അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി തരുൺ ഗൊഗോയിക്കെതിരെ പാർട്ടിയിലെ ഭൂരിപക്ഷം എൽ.എ.എൽ.എമാരുടെയും പിന്തുണ അവകാശപ്പെട്ടുകൊണ്ട് രംഗത്തെത്തിയ പ്രമുഖ നേതാവായിരുന്നു ഹിമന്ത ബിശ്വ ശർമ്മ.

2014-ൽ തനിക്ക് അനുകൂലമായി ഭൂരിപക്ഷം ഉണ്ടായിട്ടും തരുൺ ഗൊഗോയിയെ മാറ്റി തന്നെ മുഖ്യമന്ത്രിയാക്കാൻ കോൺഗ്രസ് തയ്യാറായില്ലെന്നും, അപ്പോയിന്റ്മെന്റുകൾ ലഭിക്കാതെയും ശരിയായ പരിഗണന കിട്ടാതെയും തന്നെ അവഗണിച്ചുവെന്നും ഹിമന്ത ബിശ്വ ശർമ്മ പിൽക്കാലത്ത് വെളിപ്പെടുത്തി.

ഹൈക്കമാൻഡുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 2015-ൽ കോൺഗ്രസ് വിട്ട ഹിമന്ത ബിജെപിയിൽ ചേരുകയും പിന്നീട് ആസാം മുഖ്യമന്ത്രിയായി മാറുകയുമുണ്ടായി.

ഇന്റലിജൻസ് റിപ്പോർട്ടുകളും സംഘടനാപരമായ ജാഗ്രതയും

പാർട്ടിയിലെ പ്രാദേശിക നേതാക്കൾ അതിരുകടന്ന സ്വാധീനം സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും അല്ലെങ്കിൽ അവർക്കെതിരെ അഴിമതിയും ഗ്രൂപ്പ് പോരുകളും സംബന്ധിച്ച് ആഭ്യന്തര ഇന്റലിജൻസ് റിപ്പോർട്ടുകൾ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുമ്പോഴും, അത്തരം നേതാക്കൾക്ക് വഴിപ്പെടാതെ പാർട്ടി അച്ചടക്കത്തിന് മുൻഗണന നൽകുന്ന സമീപനമായിരുന്നു സോണിയാ ഗാന്ധിയുടേത്.

എന്നാൽ ഈ കണിശത പ്രാദേശിക തലത്തിൽ ശക്തരായ നേതാക്കളെ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നതിനും, ആന്ധ്രപ്രദേശിലും ആസാമിലും കോൺഗ്രസിന്റെ സ്വാധീനം ക്ഷയിക്കുന്നതിനും കാരണമായെന്ന് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

ലാലു പ്രസാദ് യാദവുമായുള്ള സഖ്യവും സവിശേഷമായ രാഷ്ട്രീയ പക്വതയും

സ്വന്തം പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ പ്രാദേശിക നേതാക്കളോട് കണിശത പുലർത്തുമ്പോഴും, ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ മുന്നണി സമവാക്യങ്ങളിൽ സോണിയ ഗാന്ധി തികഞ്ഞ പക്വത കാണിച്ചു. അഴിമതി കേസുകളിൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ജയിലിലാവുകയും ചെയ്ത ആർ.ജെ.ഡി. അധ്യക്ഷൻ ലാലു പ്രസാദ് യാദവുമായുള്ള രാഷ്ട്രീയ സൗഹൃദം ഇതിനൊരു ഉദാഹരണമായിരുന്നു.

ബീഹാറിൽ ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിക്ക് ബദലായി മതേതര മുന്നണി രൂപീകരിക്കുന്നതിൽ ലാലുവിന്റെ സാന്നിധ്യം അനിവാര്യമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ സോണിയ, ജാമ്യത്തിലിറങ്ങിയപ്പോഴും രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളുടെ വേളയിലും ലാലു പ്രസാദ് യാദവിനെ നേരിട്ട് കാണുകയും ആശയവിനിമയം നടത്തുകയും ചെയ്തു.

ഭരണതന്ത്രജ്ഞതയും മുന്നണി രാഷ്ട്രീയവും

സ്വന്തം പ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ളിൽ കച്ചവട രാഷ്ട്രീയത്തിനും അച്ചടക്ക ലംഘനങ്ങൾക്കും അനുമതി നൽകാതിരിക്കുകയും, എന്നാൽ രാജ്യത്തിന്റെ വിശാലമായ മതേതര മുന്നണിയുടെ നിലനിൽപ്പിനായി ലാലു പ്രസാദ് യാദവിനെപ്പോലുള്ള ജനകീയ സഖ്യകക്ഷി നേതാക്കളോട് വിട്ടുവീഴ്ചകൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്ത സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ശൈലി, അവരുടെ പ്രായോഗിക രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രജ്ഞതയുടെയും നേതൃപാടവത്തിന്റെയും തെളിവായിരുന്നു.

രാഷ്ട്രീയ ഉദാരതയും നേതൃത്വ മാറ്റങ്ങളും: ഭരണതന്ത്രത്തിലെ വിചാരണകൾ

പ്രഹരങ്ങളേൽപ്പിക്കാത്ത ഉദാരമായ ഭരണശൈലി

അധികാരം കയ്യിലിരുന്ന പത്തു വർഷക്കാലത്ത് (2004-2014) തൻ്റെ വ്യക്തിപരമായോ രാഷ്ട്രീയപരമായോ ഉള്ള ശത്രുക്കളെ വേട്ടയാടാൻ സോണിയ ഗാന്ധി തയ്യാറായില്ല എന്നത് ചരിത്രകാരന്മാരും രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകരും എടുത്തുപറയുന്ന ഒന്നാണ്.

എതിരാളികൾ നിരന്തരം കടന്നാക്രമണങ്ങളും വേട്ടയാടലുകളും തുടർന്നപ്പോഴും, പ്രതികാര രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പാത സ്വീകരിക്കാതെ ഭരണഘടനാപരമായ നിഷ്പക്ഷതയും രാഷ്ട്രീയ മാന്യതയും കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ സോണിയ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിച്ചു.

സഹിഷ്ണുതയും എതിരാളികൾക്കുള്ള അവസരങ്ങളും

തൻ്റെ കുടുംബത്തെ വേട്ടയാടിയ വർഗ്ഗീയ-രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾക്കെതിരെ പോലും പകപോക്കലിന്റെ ആയുധം പ്രയോഗിക്കാതെ, ജനാധിപത്യപരമായ സംവാദങ്ങൾക്കാണ് സോണിയ പ്രാധാന്യം നൽകിയത്. എന്നാൽ ഈ അമിതമായ ഉദാരതയും രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളോടുള്ള സഹിഷ്ണുതയും പിൽക്കാലത്ത് കോൺഗ്രസ് പ്രസ്ഥാനത്തിനെതിരെത്തന്നെ ആയുധമാക്കാൻ എതിരാളികൾക്ക് ആവനാഴിയിൽ അവസരമൊരുക്കി എന്ന് പല രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രജ്ഞരും വിലയിരുത്തുന്നു.

യു.പി.എ-2 കാലഘട്ടത്തിലെ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളും ഭരണമന്ദതയും

യു.പി.എ-2 സർക്കാരിന്റെ അവസാന കാലഘട്ടങ്ങളിൽ (2012-2014) സോണിയ ഗാന്ധിയുടെയും പ്രധാനമന്ത്രി ഡോ. മൻമോഹൻ സിംഗിന്റെയും ആരോഗ്യാവസ്ഥയിൽ ഉണ്ടായ തകർച്ചകൾ ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ വീര്യത്തെയും തീരുമാനങ്ങളെയുമാണ് ബാധിച്ചത്. ഇരു പ്രഗത്ഭ നേതാക്കളുടെയും ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ കാരണം ഗവൺമെന്റിന്റെ തിളക്കവും കടുപ്പമുള്ള രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാനുള്ള വേഗതയും മന്ദഗതിയിലായി മാറുകയുണ്ടായി.

പ്രണബ് മുഖർജിയെന്ന തന്ത്രജ്ഞനും നേതൃത്വ വിടവും

ആ നിർണ്ണായക ഘട്ടത്തിൽ, പ്രണബ് കുമാർ മുഖർജിയെപ്പോലെ ദീർഘവീക്ഷണവും രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രജ്ഞതയുമുള്ള പ്രഗത്ഭനായ ഒരു നേതാവിനെ പ്രധാനമന്ത്രി പദവി ഏൽപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, ഭരണസംവിധാനം കൂടുതൽ ഊർജ്ജസ്വലമാകുമായിരുന്നു എന്ന് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ അതിരൂക്ഷമായ ആക്രമണങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയമായി പ്രതിരോധിക്കാനും ഭരണതലത്തിലെ സ്തംഭനാവസ്ഥകൾ മറികടക്കാനും പ്രണബ് ദായുടെ സമർത്ഥമായ സാന്നിധ്യം വലിയ അളവിൽ സഹായിക്കുമായിരുന്നു.

നേതൃത്വ മാറ്റത്തിലെ അപാകതയും ചരിത്രപരമായ വഴിത്തിരിവും

പ്രണബ് മുഖർജിയെ രാഷ്ട്രപതി പദവിയിലേക്ക് മാറ്റുകയും, കേന്ദ്ര ഭരണത്തിന്റെ അമരം അനുഭവസമ്പന്നരായ നേതാക്കളുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് കൈമോശം വരുകയും ചെയ്തതാണ് പിൽക്കാലത്ത് കോൺഗ്രസ് നേരിട്ട വലിയ രാഷ്ട്രീയ തിരിച്ചടികൾക്കും തകർച്ചയ്ക്കും വഴിവെച്ചത്.

ചരിത്രത്തിലെ ഈ നിർണ്ണായക സമയത്ത് പ്രായോഗികമായ ഭരണമാറ്റം നടപ്പിലാക്കിയിരുന്നെങ്കിൽ, പാർട്ടിയുടെ ഇന്നത്തെ ദുരവസ്ഥ ഒരുപരിധിവരെ ഒഴിവാക്കാമായിരുന്നുവെന്ന് നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.

വി.പി. സിംഗ്, അരുൺ നെഹ്റു, ആരിഫ് മുഹമ്മദ് ഖാൻ എന്നിവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ചതിയും ബാബറി മസ്ജിദ് ഗൂഢാലോചനയും

വിശ്വസ്തരുടെ ആഭ്യന്തര ചതിയും അധികാര തൃഷ്ണയും

രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ വൻ ജനപ്രീതിയെയും നിഷ്കളങ്കമായ ഭരണ ശൈലിയെയും രാഷ്ട്രീയമായി ചൂഷണം ചെയ്ത്, അധികാരത്തിന്റെ ഇടനാഴികളിൽ വിശ്വസ്തരുടെ രൂപത്തിൽ കടന്നുകൂടുകയും പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തെ പിന്നിൽ നിന്ന് കുത്തുകയും ചെയ്ത മൂന്ന് പ്രമുഖ നേതാക്കളായിരുന്നു വി.പി. സിംഗ്, അരുൺ നെഹ്റു, ആരിഫ് മുഹമ്മദ് ഖാൻ എന്നിവർ. രാജീവിന്റെ കുടുംബബന്ധത്തെയും വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസത്തെയും മുതലെടുത്താണ് ഇവർ കോൺഗ്രസിനുള്ളിൽ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിച്ചത്.

അരുൺ നെഹ്റുവും ബാബറി മസ്ജിദ് പൂട്ട് തുറക്കൽ ഗൂഢാലോചനയും

1985-ലെ ഷാ ബാനു കേസ് വിധി മറികടന്നുള്ള നിയമനിർമ്മാണത്തിന് ശേഷം, ഹിന്ദു വോട്ടുബാങ്കിന്റെ അതൃപ്തി പരിഹരിക്കാനെന്ന പേരിൽ രാജീവ് ഗാന്ധിയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിച്ച് ബാബറി മസ്ജിദിന്റെ പൂട്ട് തുറക്കാൻ വഴിമരുന്നിട്ടത് അന്നത്തെ ആഭ്യന്തര സഹമന്ത്രിയായിരുന്ന അരുൺ നെഹ്റുവായിരുന്നു.

തൻ്റെ വിശ്വസ്തനായ ഉത്തർപ്രദേശ് മുഖ്യമന്ത്രി വീർ ബഹാദൂർ സിംഗുമായി ചേർന്ന്, കോടതി ഉത്തരവിന്റെ മറവിൽ 1986 ഫെബ്രുവരി 1-ന് ബാബറി മസ്ജിദിന്റെ പൂട്ട് തുറപ്പിച്ച അരുൺ നെഹ്റു, രാജീവ് ഗാന്ധിയറിയാതെ ഹിന്ദു മഹാസഭയെയും വിശ്വ ഹിന്ദു പരിഷത്ത് നേതാക്കളെയും സമാശ്വസിപ്പിക്കാൻ നീക്കങ്ങൾ നടത്തി.

വർഗ്ഗീയ ധ്രുവീകരണത്തിന് വഴിവെച്ച ഈ നീക്കം പിൽക്കാലത്ത് അയോധ്യ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള വലിയ രാഷ്ട്രീയ അശാന്തിക്ക് കാരണമാവുകയും, രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ മതേതര പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയാവുകയും ചെയ്തു.

ആരിഫ് മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ രാജി നാടകവും നിലപാടുമാറ്റങ്ങളും

ഷാ ബാനു കേസിലെ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയെ ചൊല്ലി രാജീവ് ഗാന്ധി മന്ത്രിസഭയിൽ നിന്ന് രാജിവെച്ച ആരിഫ് മുഹമ്മദ് ഖാൻ, തുടക്കത്തിൽ മതേതരവാദികളുടെ ഹീറോയായി സ്വയം അവതരിപ്പിച്ചു.

എന്നാൽ, രാജീവ് ഗാന്ധിക്കെതിരെ കടുത്ത രാഷ്ട്രീയ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ച ആരിഫ്, ബാബറി മസ്ജിദ് പൂട്ട് തുറക്കാൻ ഗൂഢാലോചന നടത്തിയ അതേ അരുൺ നെഹ്റുവിനൊപ്പം കൈകോർത്ത് രാജീവിനെ തകർക്കാൻ കോപ്പുകൂട്ടുകയായിരുന്നു. അധികാര രാഷ്ട്രീയത്തിന് വേണ്ടി തൻ്റെ തത്ത്വങ്ങൾ ബലികഴിച്ച് രാജീവിനെ ചതിച്ച ആരിഫ്, പിൽക്കാലത്ത് ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി പാളയത്തിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്തു.

വി.പി. സിംഗിന്റെ ബോഫോഴ്സ് നാടകവും ജൻ മോർച്ച രൂപീകരണവും

രാജീവ് ഗാന്ധി മന്ത്രിസഭയിൽ ധനകാര്യ, പ്രതിരോധ മന്ത്രിസ്ഥാനങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച് മികച്ച പ്രതിച്ഛായ നേടിയ വി.പി. സിംഗ്, ബോഫോഴ്സ് ആയുധ ഇടപാടിലെ വ്യാജ ആരോപണങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കി രാജീവിനെതിരെ തിരിഞ്ഞു.

പ്രതിരോധ വകുപ്പിലെ രഹസ്യ വിവരങ്ങൾ ചോർത്തി മാധ്യമവിചാരണയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കിയ വി.പി. സിംഗ്, 1987-ൽ രാജിവെച്ച് അരുൺ നെഹ്റു, ആരിഫ് മുഹമ്മദ് ഖാൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം ചേർന്ന് 'ജൻ മോർച്ച' രൂപീകരിച്ചു. രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ കൊട്ടാരവിപ്ലവം നയിച്ച ഈ മൂവർ സംഘം കോൺഗ്രസിനെ പിളർത്താനും രാജീവിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭാവി ഇല്ലാതാക്കാനും അഹോരാത്രം പരിശ്രമിച്ചു.

ബി.ജെ.പി. സഹകരണവും ചരിത്രപരമായ അന്തിമ വിചാരണയും

1989-ലെ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വി.പി. സിംഗിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ജനതാദൾ രൂപീകരിക്കപ്പെടുകയും, ഇടത് പാർട്ടികളുടെയും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയിലെയും പുറത്തുനിന്നുള്ള പിന്തുണയോടെ വി.പി. സിംഗ് പ്രധാനമന്ത്രിയാവുകയും ചെയ്തു.

അരുൺ നെഹ്റുവും ആരിഫ് മുഹമ്മദ് ഖാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്യാബിനറ്റിൽ പ്രമുഖ കേന്ദ്രമന്ത്രിമാരായി. ബാബറി മസ്ജിദ് പൂട്ട് തുറന്നതിലൂടെ വർഗ്ഗീയത കത്തിപ്പടരുകയും എൽ.കെ. അദ്വാനിയുടെ രഥയാത്രയിലൂടെ രാജ്യം സംഘർഷഭരിതമാവുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, രാജീവിനെ തകർക്കാൻ അരുൺ നെഹ്റുവും ആരിഫ് മുഹമ്മദ് ഖാനും നിർമ്മിച്ച ഗൂഢാലോചനകളാണ് രാജ്യത്തെ തീവ്ര ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടതെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു.

പിൽക്കാലത്ത് അരുൺ നെഹ്റുവും ആരിഫ് മുഹമ്മദ് ഖാനും ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയിൽ ചേരുകയും ചെയ്തതോടെ, തങ്ങളുടെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ സ്വാർത്ഥതയ്ക്കായി രാജീവിനെ ചതിക്കുകയായിരുന്നു ഇവരെന്ന സത്യം വെളിപ്പെട്ടു.

ബച്ചൻ കുടുംബവുമായുള്ള ആത്മബന്ധവും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സംഭവിച്ച വിയോജിപ്പുകളും

അലഹബാദിലെ വേരുകളും ബാല്യകാല സൗഹൃദവും

അലഹബാദിലെ ആനന്ദ് ഭവന്റെ തിരുമുറ്റത്ത് മഹാകവി ഡോ. ഹരിവംശ് റായ് ബച്ചനും ഭാര്യ തേജി ബച്ചനും, ജവാഹർലാൽ നെഹ്റുവും ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുമായി സ്ഥാപിച്ച സൗഹൃദമാണ് ഗാന്ധി-ബച്ചൻ കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ ആധാരശില.

ആ സുദൃഢമായ സ്നേഹബന്ധം അടുത്ത തലമുറയിലേക്കും വളരുകയും രാജീവ് ഗാന്ധിയും അമിതാഭ് ബച്ചനും അജിതാഭ് ബച്ചനും സഞ്ജയ് ഗാന്ധിയും ബാല്യകാലം മുതൽ കടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളായി മാറുകയും ചെയ്തു.

ഡൽഹിയിലെ രാഷ്ട്രപതി ഭവനിലെ നീന്തൽക്കുളത്തിൽ നീന്തിത്തുടിച്ചും, ഇന്ത്യ ഗേറ്റിൽ വന്ന് ഐസ്ക്രീം കഴിച്ചും, രാജീവിന്റെ പഴയ ലാംബ്രെറ്റ സ്കൂട്ടർ സ്റ്റാർട്ടാക്കാൻ തള്ളി സഹായിച്ചുമെല്ലാം അവർ തങ്ങളുടെ ബാല്യം ആസ്വദിച്ചു. അത്രമേൽ ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധമായതിനാൽ വളർന്നുവരുമ്പോൾ രാഹുലും പ്രിയങ്കയും അമിതാഭ് ബച്ചനെ സ്നേഹത്തോടെ മാമൂൻ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.

ഇന്ത്യയിലെത്തിയ സോണിയയ്ക്ക് ബച്ചൻ കുടുംബം നൽകിയ തണൽ

1968 ജനുവരി 13-ന്റെ മഞ്ഞുവീണ പുലർച്ചെ, രാജീവിന്റെ പ്രണയിനിയായി സോണിയ മൈനോ ആദ്യമായി ഇന്ത്യയിലെ ഡൽഹി പാലം വിമാനത്താവളത്തിലിറങ്ങുമ്പോൾ, അവരെ സ്വീകരിക്കാൻ നേരിട്ടെത്തിയത് അന്നത്തെ ചെറുപ്പക്കാരനായ അമിതാഭ് ബച്ചനായിരുന്നു.

ഇറ്റലിയിൽ നിന്നുവന്ന വിദേശ പെൺകുട്ടിയെ ഹോട്ടലിൽ താമസിപ്പിക്കാൻ ഇന്ദിരാഗാന്ധി താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്നതിനെ തുടർന്ന്, विवाहത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള 43 ദിവസങ്ങൾ സോണിയ താമസിച്ചത് 13 വില്ലിംഗ്ഡൺ ക്രസന്റിലുള്ള ബച്ചൻ കുടുംബത്തിന്റെ वസതിയിലായിരുന്നു.

തേജി ബച്ചൻ തൻ്റെ സ്വന്തം മകളെപ്പോലെ സോണിയയെ നെഞ്ചോടുചേർത്ത് ഭാരതീയ സംസ്കാരവും ആചാരങ്ങളും ഹിന്ദി ഭാഷയും പഠിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് സോണിയ വികാരനിർഭരമായി ഓർത്തെടുത്തത്, "എനിക്ക് മൂന്ന് അമ്മമാരാണുള്ളത്; ഇറ്റലിയിലുള്ള അമ്മ, ഇന്ദിരാഗാന്ധി, പിന്നെ തേജി ആന്റി. അമിതും ബണ്ടിയും എൻ്റെ സഹോദരന്മാരാണ്" എന്നായിരുന്നു.

അമിതാഭിന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രവേശനം

1984-ൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ ദാരുണ വധത്തിനുശേഷം രാജീവ് ഗാന്ധി പ്രധാനമന്ത്രിയായപ്പോൾ, തൻ്റെ ആത്മമിത്രമായ അമിതാഭ് ബച്ചനോട് രാഷ്ട്രീയത്തിലിറങ്ങാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും, അലഹബാദിൽ നിന്ന് അമിതാഭ് ലോക്സഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ച് വൻ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.

എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കലുഷിതമായ ലോകം അമിതാഭിന്റെ ശാന്തജീവിതത്തിന് യോജിച്ചതായിരുന്നില്ല. തുടർന്നുണ്ടായ ബോഫോഴ്സ് വിവാദങ്ങളിൽ അജിതാഭ് ബച്ചന്റെയും അമിതാഭിന്റെയും പേരുകൾ അനാവശ്യമായി രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾ വലിച്ചിഴച്ചതും മാധ്യമവിചാരണകളും ആ വലിയ സൗഹൃദബന്ധത്തിൽ ആദ്യമായി വിള്ളലുകൾ വീഴ്ത്തി. കോടതി പിൽക്കാലത്ത് ബച്ചൻ സഹോദരങ്ങൾക്ക് പൂർണ്ണമായും ക്ലീൻചിറ്റ് നൽകിയെങ്കിലും, രാഷ്ട്രീയവും കുപ്രചാരണങ്ങളും ആ പഴയ ആത്മബന്ധത്തെ മുറിവേൽപ്പിച്ചിരുന്നു.

ബൊഫോഴ്സ് വിവാദവും സൗഹൃദത്തിലെ മുറിവുകളും

1991 മേയ് 21-ന് രാജീവ് ഗാന്ധി ദാരുണമായി വധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അമിതാഭ് ബച്ചൻ ലണ്ടനിലായിരുന്നു. വിദേശത്തായിരുന്ന രാഹുൽ ഗാന്ധിക്കൊപ്പം ഡൽഹിയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയ അമിതാഭ് ദുരന്തമുഖത്ത് അന്തിമോപചാരങ്ങളർപ്പിച്ചുവെങ്കിലും, പിൽക്കാലത്ത് ഉണ്ടായ ചില ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ നിശബ്ദതകളും ഇരു കുടുംബങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വൈകാരിക ദൂരം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.

പിന്നീട് അമിതാഭ് അമർ സിംഗുമായി അടുക്കുകയും ജയാ ബച്ചൻ സമാജ്‌വാദി പാർട്ടിയിലൂടെ രാജ്യസഭയിലെത്തുകയും ചെയ്തതോടെ, കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വവുമായുള്ള ഔദ്യോഗിക ബന്ധങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും അവസാനിച്ചു.

വിയോജിപ്പുകൾക്കിടയിലെ പഴയ സ്നേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ

എങ്കിലും, വൻ രാഷ്ട്രീയ കൊടുങ്കാറ്റുകൾക്കിടയിലും ആ പഴയ സ്നേഹത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ അവർക്കിടയിൽ മായാതെ നിന്നു. 1997 ഫെബ്രുവരി 18-ന് നടന്ന പ്രിയങ്ക ഗാന്ധിയുടെയും റോബർട്ട് വധ്രയുടെയും വിവാഹ ച്ചടങ്ങിൽ അമിതാഭ് ബച്ചനും ഭാര്യ ജയാ ബച്ചനും മകൾ ശ്വേതയും പങ്കെടുക്കുകയും പ്രിയങ്കയെ അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു.

അമിതാഭിന്റെ സഹോദരൻ അജിതാഭ് ബച്ചൻ പിൽക്കാലത്തും 10 ജനപഥുമായും സോണിയ ഗാന്ധിയുമായും സൗഹൃദം കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു. ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ ഭാരതത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിലും സിനിമയിലും തിളങ്ങിനിന്ന രണ്ടു മഹാകുടുംബങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഈ ആത്മബന്ധവും വിയോജിപ്പുകളും ചരിത്രത്തിലെ വികാരനിർഭരമായൊരു ഏടായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.

ദ ഡൂൺ സ്കൂൾ സൗഹൃദങ്ങളും രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ ഉറ്റ സുഹൃത്തുക്കളും

ഡെറാഡൂൺ താഴ്‌വരയിലെ 'ഡോസ്‌കോ' കൂട്ടായ്മ

ഡെറാഡൂണിലെ പ്രകൃതിമനോഹരമായ താഴ്‌വരകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ദ ഡൂൺ സ്കൂളിലെ പഠനകാലമാണ് രാജീവ് ഗാന്ധിയെന്ന വ്യക്തിയുടെയും സൗഹൃദങ്ങളുടെയും ആധാരശില തീർത്തത്.

ഹിമാലയൻ താഴ്‌വരകളുടെ മടിത്തട്ടിൽ കഴിഞ്ഞ ആ കൊച്ചുകാലത്ത്, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ കൊച്ചുമകനെന്ന വലിയ ഭാരങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ, രാജീവ് തൻ്റെ സഹപാഠികളായ അരുൺ സിംഗ്, സുമൻ ദുബെ, റോമി ചോപ്ര, സീനിയറായിരുന്ന മണിശങ്കർ അയ്യർ എന്നിവരുമായി അഗാധമായ സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു. ശാന്തനും വിനീതനുമായിരുന്ന രാജീവിന്, 'ഡോസ്‌കോസ്' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സ്കൂൾ സുഹൃത്തുക്കൾ കേവലം കൂട്ടുകാർ മാത്രമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് തൻ്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും നിഷ്കളങ്കമായ ഓർമ്മകൾ പങ്കുവെച്ച പ്രിയ സഹോദരങ്ങളായിരുന്നു.

അരുൺ സിംഗും സൈനിക നവീകരണവും

ഡൂൺ സ്കൂളിൽ തുടങ്ങി കേംബ്രിഡ്ജിലെ ട്രിനിറ്റി കോളേജ് നാളുകൾ വരെ നീണ്ടുനിന്നതാണ് രാജീവ് ഗാന്ധിയും അരുൺ സിംഗും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം. 1984-ൽ അപ്രതീക്ഷിതമായി രാജ്യത്തിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രി പദവിയിലെത്തിയപ്പോൾ, രാഷ്ട്രീയാനുഭവങ്ങളില്ലാത്ത തൻ്റെ നവീകരണ ആശയങ്ങൾക്ക് തണലായി നിൽക്കാൻ രാജീവ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിശ്വസിച്ചത് അരുൺ സിംഗിനെയായിരുന്നു.

അരുൺ സിംഗിനെ പ്രതിരോധ സഹമന്ത്രിയായി നിയമിച്ച്, ഇന്ത്യൻ സായുധ സേനയെ ആധുനികവൽക്കരിക്കാനും 'ഓപ്പറേഷൻ ബ്രാസ്സ്റ്റാക്സ്' പോലുള്ള വൻ സൈനിക പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കാനും രാജീവ് മുൻകൈ എടുത്തു. എന്നാൽ പിൽക്കാലത്ത് ബൊഫോഴ്സ് വിവാദം കത്തിപ്പടർന്നപ്പോൾ അരുൺ സിംഗ് മന്ത്രിസ്ഥാനം രാജിവെച്ച് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയത്, തൻ്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ബാല്യകാല സുഹൃത്തിന്റെ വേർപാടായി രാജീവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വലിയ നോവായി മാറി.

സുമൻ ദുബെ, റോമി ചോപ്ര, മണിശങ്കർ അയ്യർ എന്നിവരുടെ പങ്കാളിത്തം

ഡൂൺ സ്കൂളിലെ മറ്റൊരു അടുത്ത സുഹൃത്തായ സുമൻ ദുബെ പത്രപ്രവർത്തന രംഗത്ത് വലിയ പേരെടുത്ത വ്യക്തിയായിരുന്നു. രാജീവ് പ്രധാനമന്ത്രിയായപ്പോൾ സുമൻ ദുബെയെ തൻ്റെ മാധ്യമ ഉപദേശകനായി നിയമിക്കുകയും, ഗവൺമെന്റിന്റെ ആശയവിനിമയങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്തു.

സുമൻ ദുബെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബവും രാജീവിനും സോണിയയ്ക്കും ഒപ്പം ജീവിതത്തിലുടനീളം വിശ്വസ്തരായി നിലകൊണ്ടു. മറ്റൊരു ഡൂൺ സ്കൂൾ സുഹൃത്തായ റോമി ചോപ്ര പരസ്യ-മാധ്യമ രംഗത്തെ അനുഭവസമ്പത്ത് വെച്ച് രാജീവിന്റെ ആധുനിക രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങൾക്കും ടെലികോം വിപ്ലവത്തിനും ദൃശ്യാവിഷ്കാരം നൽകി.

മുൻ നയതന്ത്രജ്ഞനായ മണിശങ്കർ അയ്യർ ഇന്ത്യൻ ഫോറിൻ സർവീസ് ഉദ്യോഗം രാജിവെച്ച് രാജീവിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഓഫീസിൽ ചേരുകയും പഞ്ചായാത്തി രാജ് വികേന്ദ്രീകരണ പദ്ധതികൾക്ക് ധീരമായ നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്തു.

'ഡോസ്‌കോ ബ്രിഗേഡ്' വിമർശനങ്ങളും രാജീവിന്റെ സ്വപ്നങ്ങളും

എന്നാൽ, മാധ്യമങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളും രാജീവിന്റെ ഈ സൗഹൃദ വലയത്തെ 'ഡൂൺ സ്കൂൾ മാഫിയ' എന്നും 'ഡോസ്‌കോ ബ്രിഗേഡ്' എന്നും പരിഹാസത്തോടെ വിളിച്ചു. പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയക്കാരായ ഗ്രാമീണ നേതാക്കളെ ഒഴിവാക്കി, കോർപ്പറേറ്റ് ശൈലിയുള്ള നഗരകേന്ദ്രീകൃത സുഹൃത്തുക്കളെയാണ് രാജീവ് ചുറ്റും നിർത്തുന്നത് എന്ന വിമർശനം പ്രതിപക്ഷം വ്യാപകമായി ഉയർത്തി.

എന്നാൽ രാജീവിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, രാഷ്ട്രീയ ദുരഭിമാനങ്ങളില്ലാത്ത, ഉയർന്ന വിദ്യാഭ്യാസവും സാങ്കേതിക കാഴ്ചപ്പാടുമുള്ള ഈ സുഹൃത്തുക്കളിലൂടെ ഭാരതത്തെ ഇരുപത്തൊന്നുാം നൂറ്റാണ്ടിലേക്ക് നയിക്കുക എന്നതായിരുന്നു സ്വപ്നം.

വേർപാടിനു ശേഷമുള്ള സൗഹൃദത്തിന്റെ കാവൽക്കാർ

1991 മേയ് 21-ലെ ദാരുണമായ ദുരന്തത്തിനുശേഷവും, രാജീവിന്റെ ഡൂൺ സ്കൂൾ സുഹൃത്തുക്കൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മകളെ ആദരവോടെ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു. സുമൻ ദുബെ പിൽക്കാലത്ത് സോണിയ ഗാന്ധിയോടൊപ്പം രാജീവ് ഗാന്ധി ഫൗണ്ടേഷന്റെ സ്ഥാപക ട്രസ്റ്റിയായി മാറി രാജീവിന്റെ ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ചു.

രാഷ്ട്രീയത്തിലെ കലുഷിതമായ കൊടുങ്കാറ്റുകൾക്കിടയിലും, ഡെറാഡൂണിന്റെ താഴ്‌വരകളിൽ തങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് കണ്ട സ്വപ്നങ്ങളും സൗഹൃദത്തിന്റെ പരിശുദ്ധിയും കാത്തുസൂക്ഷിച്ച ആ ചെറുപ്പക്കാരുടെ കൂട്ടായ്മ, രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതത്തിലെ സുന്ദരമായൊരു ഏടായി നിലകൊള്ളുന്നു.

സാം പിത്രോഡയും ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവവും: രാജീവ്-സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ സാങ്കേതിക ദർശകൻ

ആദ്യ കൂടിക്കാഴ്ചയും ഡിജിറ്റൽ സ്വപ്നങ്ങളും

1980-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ അമേരിക്കയിലെ ഉയർന്ന ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് ഭാരതത്തെ ഡിജിറ്റൽ വൽക്കരിക്കാൻ എത്തിയ സാം പിത്രോഡയെയും രാജീവ് ഗാന്ധിയെയും ഒന്നിപ്പിച്ചത് മാതൃരാജ്യത്തെ നവീകരിക്കാനുള്ള ഒരേ ദർശനമായിരുന്നു.

ഇലക്ട്രോണിക്സ്, ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ രംഗങ്ങളിലുള്ള സാങ്കേതിക മികവിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ ഉൾഗ്രാമങ്ങളിൽ പോലും വിനിമയ വിപ്ലവം കൊണ്ടുവരാൻ സാധിക്കുമെന്ന പിത്രോഡയുടെ ആശയം രാജീവിന്റെ ചെറുപ്പക്കാരായ സ്വപ്നങ്ങൾക്കും പുതിയ ചിറകുകൾ നൽകി.

സി-ഡോട്ടും സാങ്കേതിക മിഷനുകളും

1984-ൽ രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും സാം പിത്രോഡയുടെയും നേതൃത്വത്തിൽ ആരംഭിച്ച സി-ഡോട്ട് (സെന്റർ ഫോർ ഡെവലപ്മെന്റ് ഓഫ് ടെലിമാറ്റിക്സ്) ഇന്ത്യയുടെ ടെലികോം ചരിത്രത്തിലെ വിപ്ലവമായിരുന്നു.

1987-ൽ രാജീവ് ഗാന്ധി പിത്രോഡയെ തൻ്റെ ചീഫ് ടെക്നോളജി അഡ്വൈസറായി നിയമിക്കുകയും, കുടിവെള്ളം, സാക്ഷരത, വാക്സിനേഷൻ, എണ്ണക്കുരു ഉത്പാദനം, ക്ഷീരവികസനം, ടെലികോം എന്നീ 6 സാങ്കേതിക മിഷനുകളുടെ ചുമതല ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. രാജ്യത്തുടനീളം ഉയർന്ന മഞ്ഞ ബോർഡുള്ള പി.സി.ഒ. ബൂത്തുകളിലൂടെ ഭാരതീയരുടെ കൈപ്പിടിയിലേക്ക് സാം പിത്രോഡ ആശയവിനിമയം എത്തിച്ചു.

സാങ്കേതിക ആരോപണങ്ങളും വിശ്വസ്തതയും

രാജീവ് ഗാന്ധിക്കതിരെ വി.പി. സിംഗും പ്രതിപക്ഷവും ആരോപണങ്ങൾ അഴിച്ചുവിട്ട കഠിനമായ ദിവസങ്ങളിൽ സാം പിത്രോഡ രാജീവിനൊപ്പം ഉറച്ചുനിന്നു. സി-ഡോട്ടിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് പിന്നീട് നമ്പ്യാർ കമ്മിറ്റിയുടെ റിപ്പോർട്ടിന്റെ മറവിൽ വിവാദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും രാജീവുമായുള്ള ആത്മബന്ധത്തിൽ വിള്ളലുണ്ടായില്ല. 1991 മേയ് 21-ലെ ദാരുണമായ ദുരന്തത്തിന് ശേഷവും, തൻ്റെ പ്രിയപ്പെട്ട സുഹൃത്ത് രാജീവിന്റെ സ്വപ്നങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ പിത്രോഡ സോണിയ ഗാന്ധിയോടൊപ്പം നിഴലായി നിലകൊണ്ടു.

നാഷണൽ നോളജ് കമ്മീഷനും സോണിയയുടെ പിന്തുണയും

യു.പി.എ. സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് (2005-2009) സോണിയ ഗാന്ധിയുടെയും ഡോ. മൻമോഹൻ സിംഗിന്റെയും പ്രേരണയാൽ നാഷണൽ നോളജ് കമ്മീഷന്റെ അധ്യക്ഷനായി സാം പിത്രോഡ ചുമതലയേറ്റു.

രാജ്യത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ നവീകരണം, ഇ-ഗവേണൻസ്, ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക വികസനം എന്നിവയ്ക്കായി വിപ്ലവകരമായ നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് പിത്രോഡ നൽകിയത്. തൻ്റെ ഭർത്താവ് സ്വപ്നം കണ്ട സാങ്കേതിക ഭാരതം കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ സോണിയ ഗാന്ധി പിത്രോഡയ്ക്ക് പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യവും പിന്തുണയും നൽകി.

ഓവർസീസ് കോൺഗ്രസും തലമുറകൾ താണ്ടിയ സ്നേഹബന്ധം

പിൽക്കാലത്ത് അഖിലേന്ത്യാ കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റിയുടെ വിദേശ വിഭാഗമായ ഇന്ത്യാ ഓവർസീസ് കോൺഗ്രസിന്റെ അധ്യക്ഷനായി ചുമതലയേറ്റ പിത്രോഡ, വിദേശങ്ങളിലുള്ള ഭാരതീയരെ കോൺഗ്രസിന്റെ മതേതര ആശയങ്ങളുമായി ഏകോപിപ്പിക്കുന്നതിൽ മുൻപന്തിയിൽ നിന്നു.

രാജീവ് ഗാന്ധിയിൽ തുടങ്ങി സോണിയ ഗാന്ധിയിലൂടെ രാഹുൽ ഗാന്ധിയിലേക്ക് നീണ്ട സൗഹൃദവും ആത്മബന്ധവും തൻ്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ധന്യതയാണെന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ സാം പിത്രോഡ, ആധുനിക ഡിജിറ്റൽ ഭാരതത്തിന്റെ ശില്പിയായി ചരിത്രത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു നിൽക്കുന്നു.

വിൻസെന്റ് ജോർജും അഹമ്മദ് പട്ടേലും: രാജീവ്-സോണിയാ ഗാന്ധിയുടെ വിശ്വസ്ത കരങ്ങൾ

രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ വിശ്വസ്തരുടെ ആഗമനം

രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും സോണിയ ഗാന്ധിയുടെയും പൊതു-വ്യക്തിജീവിതത്തിൽ ഏറ്റവും വലിയ നിഴലായും വിശ്വസ്തരായും നിലകൊണ്ട രണ്ട് വ്യക്തികളായിരുന്നു വിൻസെന്റ് ജോർജും അഹമ്മദ് പട്ടേലും. 1980-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ രാജീവ് ഗാന്ധി എ.ഐ.സി.സി. ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായിരിക്കെയാണ് വിൻസെന്റ് ജോർജ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വകാര്യ സെക്രട്ടറിയായി എത്തുന്നത്.

ഗുജറാത്തിലെ ഭറൂച്ചിൽ നിന്നുള്ള യുവ നേതാവായിരുന്ന അഹമ്മദ് പട്ടേൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം രാജീവിനൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും 1985-ൽ പ്രധാനമന്ത്രി രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ പാർലമെന്ററി സെക്രട്ടറിയായി മാറുകയും ചെയ്തു.

ഭരണ നിർവ്വഹണത്തിലും പാർട്ടിക്കുള്ളിലും തെളിയിച്ച മികവ്

രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ തിരക്കുപിടിച്ച ഭരണദിനചര്യകളിൽ വിൻസെന്റ് ജോർജ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അപ്പോയിന്റ്മെന്റുകളും വ്യക്തിഗത ഫയലുകളും നിയന്ത്രിച്ചപ്പോൾ, അഹമ്മദ് പട്ടേൽ പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാപരമായ ചുമതലകളും പ്രതിസന്ധി പരിഹാരങ്ങളും കാര്യക്ഷമമായി കൈകാര്യം ചെയ്തു.

ശാന്തസ്വഭാവികളും ലളിതജീവിതം നയിച്ചിരുന്നവരുമായ ഇരുവരും രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ നിഴലായി മാറ്റിനിർത്താനാവാത്ത സാന്നിധ്യങ്ങളായി മാറി. 1991-ൽ രാജീവ് ദാരുണമായി വധിക്കപ്പെട്ട കഠിനമായ ദിനങ്ങളിൽ സോണിയ ഗാന്ധിക്കും മക്കൾക്കും വൈകാരികവും വ്യക്തിപരവുമായ വലിയ സംരക്ഷണമാണ് ഇരുവരും നൽകിയത്.

10 ജനപഥിലെ നിഴലുകളായി സോണിയയ്ക്കൊപ്പം

രാജീവിന്റെ വേർപാടിനുശേഷം 10 ജനപഥിലേക്ക് ഒതുങ്ങിയ സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ വിശ്വസ്തനായി ആദ്യം നിലയുറപ്പിച്ചത് വിൻസെന്റ് ജോർജായിരുന്നു. 1998-ൽ സോണിയ ഗാന്ധി കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷയായി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ പാർട്ടി നേതാക്കൾക്കും സോണിയയ്ക്കുമിടയിലെ പ്രധാന പാലമായി ജോർജ് പ്രവർത്തിച്ചു.

അതേസമയം, പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാപരമായ അടിത്തറ വീണ്ടെടുക്കാനും സഖ്യകക്ഷികളെ ഒന്നിപ്പിക്കാനും അഹമ്മദ് പട്ടേൽ സോണിയയുടെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രജ്ഞനായി ഉയർന്നു വന്നു.

അധികാര സമവാക്യങ്ങളും അഹമ്മദ് പട്ടേലിന്റെ തന്ത്രങ്ങളും

10 ജനപഥിലെ പ്രവർത്തനം നിയന്ത്രിച്ച ഈ രണ്ടുപേർക്കുമിടയിൽ ചില സമയങ്ങളിൽ അധികാര സമവാക്യങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഗാന്ധി കുടുംബത്തോടുള്ള അവരുടെ വിശ്വസ്തത എന്നും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാത്തതായിരുന്നു.

2001-നു ശേഷം സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ഔദ്യോഗിക പൊളിറ്റിക്കൽ സെക്രട്ടറിയായി അഹമ്മദ് പട്ടേൽ ചുമതലയേൽക്കുകയും, യു.പി.എ. സഖ്യസർക്കാരിന്റെ വിജയത്തിന് പിന്നിലെ സൂത്രധാരനായി മാറുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, വിൻസെന്റ് ജോർജ് വ്യക്തിപരമായ കാര്യങ്ങളിലെ വിശ്വസ്ത സഹായിയായി തുടർന്നു.

വിശ്വസ്തരായ കൂട്ടാളികൾക്കുള്ള ആദരം

2020-ൽ അഹമ്മദ് പട്ടേൽ അന്തരിച്ചപ്പോൾ "എനിക്ക് നികത്താനാവാത്ത ഒരു സഹപ്രവർത്തകനെയും വിശ്വസ്തനായ സുഹൃത്തിനെയുമാണ് നഷ്ടപ്പെട്ടത്" എന്നാണ് സോണിയ ഗാന്ധി വിതുമ്പലോടെ പ്രതികരിച്ചത്.

അധികാരമോ മന്ത്രിസ്ഥാനങ്ങളോ ആഗ്രഹിക്കാതെ, കേവലം ബാക്ക്റൂം സംഘാടകരായി നിന്ന് രാജീവ് ഗാന്ധിയെയും സോണിയ ഗാന്ധിയെയും നയിച്ച വിൻസെന്റ് ജോർജിന്റെയും അഹമ്മദ് പട്ടേലിന്റെയും സൗഹൃദവും സേവനവും കോൺഗ്രസിന്റെയും ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെയും ചരിത്രത്തിൽ അവിസ്മരണീയമായ അധ്യായമാണ്.

സോംനാഥ് ചാറ്റർജിയുമായുള്ള ബന്ധവും സമാജിക ക്ഷേമ നയങ്ങളും (സൗജന്യ മരുന്ന് പദ്ധതിയും യു.പി.എ. കാലഘട്ടവും)

സോംനാഥ് ചാറ്റർജിയുമായുള്ള ആദരവും ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളും

2004-ൽ യു.പി.എ-1 സർക്കാർ അധികാരത്തിൽ വന്നപ്പോൾ, ഇടത് പാർട്ടികളുടെ പിന്തുണയോടെ 14-ാം ലോകസഭയുടെ സ്പീക്കറായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മുതിർന്ന സി.പി.ഐ.എം. നേതാവ് സോംനാഥ് ചാറ്റർജിയുമായി സോണിയ ഗാന്ധി കടുത്ത ആദരവും സൗഹൃദവും പുലർത്തിപ്പോന്നു.

പാർലമെന്റിലെ ഭരണഘടനാപരമായ നിഷ്പക്ഷതയും ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച സോംനാഥ് ദായുടെ വിജ്ഞാനത്തെയും വയോധികനായ നേതാവെന്ന നിലയിലുള്ള വ്യക്തിത്വത്തെയും യു.പി.എ. അധ്യക്ഷയെന്ന നിലയിൽ സോണിയ എപ്പോഴും ബഹുമാനിച്ചു.

ഇടത് പിന്തുണ പിൻവലിക്കലും സോംനാഥ് ദായുടെ ഭരണഘടനാ നിലപാടും

2008 ജൂലൈയിൽ ഇന്തോ-യു.എസ്. ആണവ കരാറിനെച്ചൊല്ലി പ്രകാശ് കാരാട്ടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സി.പി.ഐ.എം. യു.പി.എ. സർക്കാരിനുള്ള പിന്തുണ പിൻവലിച്ചപ്പോൾ, സ്പീക്കർ പദവി രാജിവെക്കാൻ പാർട്ടി സോംനാഥ് ചാറ്റർജിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

എന്നാൽ സ്പീക്കർ പദവി കക്ഷിരാഷ്ട്രീയത്തിന് അതീതമായ ഭരണഘടനാ പദവിയാണെന്ന ഉറച്ച നിലപാടിൽ സോംനാഥ് ദാ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും രാജി നിരസിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് സി.പി.ഐ.എം. അദ്ദേഹത്തെ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയെങ്കിലും, തൻ്റെ ഭരണഘടനാപരമായ കടമ അദ്ദേഹം നിഷ്പക്ഷമായി നിറവേറ്റി.

സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ മാന്യതയും നന്ദി പ്രകടനവും

ഇടത് പാർട്ടികൾ പിന്തുണ പിൻവലിച്ച ആ നിർണ്ണായക ഘട്ടത്തിലും കടുത്ത രാഷ്ട്രീയ അമർഷങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കാതെ, "ഇതുവരെ നൽകിയ പിന്തുണയ്ക്ക് നന്ദി" എന്ന് മാന്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ച് ഇടത് നേതാക്കളോടുള്ള നന്ദി രേഖപ്പെടുത്തിയ സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പക്വത ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.

സോംനാഥ് ചാറ്റർജിയുടെ തത്ത്വാധിഷ്ഠിത നിലപാടിനെയും നിഷ്പക്ഷതയെയും സോണിയയും യു.പി.എ. സർക്കാരും പൂർണ്ണമായി പിന്തുണയ്ക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് അർഹമായ ആദരവ് നൽകുകയും ചെയ്തു.

അവകാശ അധിഷ്ഠിത നിയമനിർമ്മാണങ്ങളും സൗജന്യ മരുന്ന് പദ്ധതിയും

15-ാം ലോക്‌സഭയുടെ അവസാന ദിനങ്ങളിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ (2013-2014), ജനങ്ങളുടെ പ്രാഥമിക അവകാശങ്ങൾക്ക് ഊന്നൽ നൽകുന്ന സാമൂഹിക ക്ഷേമ നയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാൻ സോണിയ ഗാന്ധി വീണ്ടും മുന്നിട്ടിറങ്ങി.

2013-ലെ ദേശീയ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ നിയമത്തിനൊപ്പം, രാജ്യത്തെ പാവപ്പെട്ട ജനങ്ങൾക്കും പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾക്കും സൗജന്യ ചികിത്സയും സൗജന്യ മരുന്നുകളും ലഭ്യമാക്കുന്ന അവകാശ അധിഷ്ഠിത ആരോഗ്യ പദ്ധതിക്കായി സോണിയ പാർലമെന്റിലും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണങ്ങളിലും ശക്തമായി നിലകൊണ്ടു.

സാധാരണക്കാർക്കായുള്ള ക്ഷേമരാഷ്ട്ര കാഴ്ചപ്പാടുകൾ

രാജസ്ഥാനിലെ അശോക് ഗെഹ്‌ലോട്ട് സർക്കാർ വിജയകരമായി നടപ്പിലാക്കിയ സൗജന്യ മരുന്ന് വിതരണ മാതൃക രാജ്യവ്യാപകമായി സ്ത്രീകൾക്കും സാധാരണക്കാർക്കും ഉറപ്പാക്കുമെന്നും, മാതൃ-ശിശു സംരക്ഷണവും പ്രാഥമിക ആരോഗ്യവും സൗജന്യ ആനുകൂല്യങ്ങളാക്കി മാറ്റുമെന്നും സോണിയ ഉറപ്പുനൽകി.

കലുഷിതമായ രാഷ്ട്രീയ തർക്കങ്ങൾക്കിടയിലും പാവപ്പെട്ടവരുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും കണ്ണീരൊപ്പാൻ ഭരണഘടനാപരമായ നിയമനിർമ്മാണങ്ങളിലൂടെ പരിശ്രമിച്ച സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ഈ ക്ഷേമ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ അവകാശധിഷ്ഠിത ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ തിളക്കമുള്ള നാഴികക്കല്ലുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു.

2009-ലെ എൽ.ടി.ടി.ഇ. പതനവും രാജീവ് ഗാന്ധി വധത്തിനുശേഷമുള്ള ചരിത്രപരമായ നിലപാടുകളും

1991 മേയ് 21-ലെ ദാരുണമായ ദുരന്തം

1991 മേയ് 21-ന് തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ശ്രീപെരുമ്പൂതൂരിൽ വച്ച് എൽ.ടി.ടി.ഇ.യുടെ ചാവേർ ബോംബാക്രമണത്തിൽ രാജീവ് ഗാന്ധി ദാരുണമായി കൊല്ലപ്പെട്ടത് സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ വ്യക്തിജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആഘാതവും കടുത്ത ദുരന്തവുമായിരുന്നു.

വേലുപ്പിള്ള പ്രഭാകരനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇന്റലിജൻസ് തലവൻ പൊട്ടു അമ്മനും ചേർന്നൊരുക്കിയ ഈ ദാരുണമായ ആക്രമണം രാജീവിന്റെ ജീവനെടുക്കുക മാത്രമല്ല, ഭാരതീയ രാഷ്ട്രീയത്തെയും ആ കുഞ്ഞുകുടുംബത്തിന്റെ ശാന്തലോകത്തെയും തകർത്തു കളഞ്ഞു.

പ്രിയങ്കയുടെ വികാരനിർഭരമായ ജയിൽ സന്ദർശനവും സോണിയയുടെ പൂർണ്ണ പിന്തുണയും

2008-ൽ രാജീവ് ഗാന്ധി വധക്കേസിലെ പ്രതിയായ നളിനിയെ വെല്ലൂർ സെൻട്രൽ ജയിലിൽ നേരിട്ട് പോയി കാണാനും, തൻ്റെ പിതാവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട വിരഹവേദന പങ്കുവെച്ചുകൊണ്ട് കൊലയാളികളോട് നിബന്ധനകളില്ലാതെ ക്ഷമിക്കാനും മകൾ പ്രിയങ്ക ഗാന്ധി തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ ആ തീരുമാനത്തിനൊപ്പം ഉറച്ചുനിന്നത് അമ്മ സോണിയ ഗാന്ധിയായിരുന്നു.

തൻ്റെ കൈക്കുഞ്ഞിന്റെ അനാഥത്വം മുൻനിർത്തി നളിനിയുടെ വധശിക്ഷ ജീവപര്യന്തമാക്കി കുറയ്ക്കണമെന്ന് 1999-ൽ ആദ്യം രാഷ്ട്രപതിയോട് കാരുണ്യഹർജി നൽകിയ സോണിയ, പ്രിയങ്കയുടെ വൈകാരികമായ സന്ദർശനത്തെ പൂർണ്ണ മനസ്സോടെ അനുഗ്രഹിക്കുകയാണുണ്ടായത്.

ശ്രീലങ്കൻ വിഷയത്തിലും എൽ.ടി.ടി.ഇ. വിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിലും ഇന്ത്യയുടെ പങ്ക്

2004 മുതൽ 2009 വരെ നിലനിന്ന യു.പി.എ-1 ഭരണകാലത്ത്, നിരോധിത ഭീകരസംഘടനയായ എൽ.ടി.ടി.ഇ.ക്കെതിരെ ശ്രീലങ്കൻ സായുധ സേന നടത്തിയ നിർണ്ണായക സൈനിക നീക്കങ്ങളിൽ തന്ത്രപ്രധാനമായ രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങളും നാവികസേനാ നിരീക്ഷണ പിന്തുണയും നൽകാൻ ഇന്ത്യ മുൻകൈ എടുത്തു.

യുദ്ധമേഖലയിലെ സാധാരണക്കാരായ തമിഴ് ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കായി ഇന്ത്യ വൻതോതിൽ മാനുഷിക സഹായങ്ങൾ എത്തിക്കുന്നതിനൊപ്പം, എൽ.ടി.ടി.ഇ.യുടെ ആയുധക്കടത്തു പാതകൾ അടയ്ക്കാൻ നിർണ്ണായക സഹായങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്തു.

2009-ൽ വേലുപ്പിള്ള പ്രഭാകരന്റെ വധവും എൽ.ടി.ടി.ഇ.യുടെ അന്ത്യവും

2009 മേയിൽ ശ്രീലങ്കൻ സൈന്യവുമായുള്ള അവസാന ഏറ്റുമുട്ടലിൽ എൽ.ടി.ടി.ഇ. തലവൻ വേലുപ്പിള്ള പ്രഭാകരൻ കൊല്ലപ്പെടുകയും സംഘടന പൂർണ്ണമായി തുടച്ചുനീക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ കൊലപാതകത്തിന് പരോക്ഷമായി പകരം വീട്ടാനും ഭീകരവാദത്തിന്റെ അന്ത്യം ഉറപ്പാക്കാനും സോണിയ ഗാന്ധിയും യു.പി.എ. സർക്കാരും ലങ്കൻ നീക്കങ്ങൾക്ക് നിശബ്ദ പിന്തുണ നൽകി പ്രഭാകരന്റെ പതനം ഉറപ്പാക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് പ്രോ-എൽ.ടി.ടി.ഇ മാധ്യമങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകരും വിലയിരുത്തി.

രാഷ്ട്ര സുരക്ഷയും ചരിത്രപരമായ അന്തിമ നീതിയും

തൻ്റെ സ്വകാര്യ വിരഹവേദനയുടെ ആഴം നിലനിർത്തുമ്പോഴും, രാഷ്ട്രത്തിന്റെ സുരക്ഷയ്ക്കും ഭീകരവാദ വിരുദ്ധ നിലപാടുകൾക്കും മുൻഗണന നൽകിക്കൊണ്ട്, തൻ്റെ ഭർത്താവിൻ്റെ ദാരുണ വധത്തിന് പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ച ഭീകരവാദ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ അന്ത്യം കാണാൻ സാധിച്ചുവെന്നത് ചരിത്രത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ നീതിയായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

രാഹുലിൻ്റെയും പ്രിയങ്കയുടെയും വളർത്തൽ: പ്രിയങ്കയുടെ പ്രണയവും സോണിയയുടെ മാതൃതീരുമാനവും

ദുരന്തങ്ങൾക്കിടയിലെ ബാല്യവും സംരക്ഷണവും

സ്നേഹനിർഭരമായ ആ ദാമ്പത്യത്തിലേക്ക് വാത്സല്യത്തിന്റെ അമൃതുമായ് രണ്ട് കുഞ്ഞുങ്ങൾ കടന്നുവന്നു. 1970 ജൂൺ 19-ന് മകൻ രാഹുൽ ഗാന്ധിയും, 1972 ജനുവരി 12-ന് മകൾ പ്രിയങ്ക ഗാന്ധിയും ജനിച്ചതോടെ ആ കുടുംബത്തിന്റെ സന്തോഷം ഇരട്ടിച്ചു

. രാഹുലിനെ സെന്റ് കൊളംബാസ് സ്കൂളിലും ദ ഡൂൺ സ്കൂളിലും, പ്രിയങ്കയെ വെൽഹാം ഗേൾസ് സ്കൂളിലും ചേർത്തുകൊണ്ട് അവർ മക്കളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് തുടക്കമിട്ടെങ്കിലും, 1984-ലെ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തിനുശേഷം ഉയർന്ന കൊടിയ സുരക്ഷാ ഭീഷണികൾ കാരണം മക്കളെ വീട്ടിൽത്തന്നെ പഠിപ്പിക്കാൻ സോണിയയും രാജീവും നിർബന്ധിതരായി.

പ്രിയങ്കയുടെ പ്രണയവും റോബർട്ട് വധ്രയുടെ ലളിത സ്വഭാവവും

1991-ൽ രാജീവ് ഗാന്ധി ദാരുണമായി വധിക്കപ്പെട്ടതോടെ തകർന്നുപോയ കുടുംബത്തെ ഒരു വീരമാതാവായി സോണിയ തനിച്ചു താങ്ങിനിർത്തി. വിദേശത്ത് രാഹുൽ റൗൾ വിഞ്ചി എന്ന വ്യാജനാമത്തിൽ റോളിൻസ് കോളേജിലും കേംബ്രിഡ്ജിലും പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയപ്പോൾ, പ്രിയങ്ക ഡൽഹിയിൽ സൈക്കോളജി ബിരുദം പൂർത്തിയാക്കി കുടുംബത്തിന് തണലായി നിന്നു.

പ്രിയങ്ക തൻ്റെ കൗമാരകാലത്താണ് ഡൽഹിയിൽ വച്ച് റോബർട്ട് വധ്രയുമായി പരിചയപ്പെടുന്നത്. ഉത്തരപ്രദേശിലെ മൊറാദാബാദിൽ നിന്ന് ഡൽഹിയിലേക്ക് കുടിയേറിയ ഒരു സാധാരണ കരകൗശല-വ്യവസായ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച റോബർട്ടിന് യാതൊരുവിധ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യങ്ങളും ഇല്ലായിരുന്നു.

എന്നാൽ ഗാന്ധി കുടുംബത്തിന്റെ വലിയ രാഷ്ട്രീയ പകിട്ടുകളൊന്നും നോക്കാതെ, പ്രിയങ്കയെ ഒരു സാധാരണ പെൺകുട്ടിയായി കണ്ട് സ്നേഹിച്ച റോബർട്ടിന്റെ ലളിത സ്വഭാവവും ആത്മാർത്ഥതയുമാണ് പ്രിയങ്കയുടെ ഹൃദയം കവർന്നത്. തൻ്റെ പിതാവ് രാജീവ് ഗാന്ധി ഇറ്റലിയിൽ നിന്ന് കേംബ്രിഡ്ജിലെത്തിയ സോണിയയെ പ്രണയിച്ചതുപോലെ, ബാഹ്യമായ പദവികൾക്കപ്പുറം മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധത കണ്ട് പ്രിയങ്കയും തൻ്റെ പ്രണയം റോബർട്ടിന് നൽകി.

മാതൃസഹജമായ പിന്തുണയും മകളുടെ സ്വകാര്യ സന്തോഷവും

മകൾ തൻ്റെ പ്രണയം വെളിപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, സോണിയ ഗാന്ധി അതീവ സ്നേഹത്തോടെയും മാതൃവാത്സല്യത്തോടെയുമാണ് ആ തീരുമാനത്തെ സന്ദിഗ്ദ്ധതകളില്ലാതെ വരവേറ്റത്.

വൻകരകൾ കടന്ന് പ്രണയത്തിലൂടെ ഭാരതത്തിലെത്തുകയും, രാഷ്ട്രീയത്തിന് പുറത്തുള്ള ശാന്തമായ കുടുംബജീവിതത്തിന്റെ മനോഹര നിമിഷങ്ങൾ അനുഭവിച്ചറിയുകയും ചെയ്ത സോണിയ, മകളുടെ സ്വകാര്യ സന്തോഷത്തിനാണ് ഏറ്റവും വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകിയത്. പ്രണയവിവാഹങ്ങൾ പരമ്പരാഗതമായി നിലനിൽക്കുന്ന നെഹ്റു-ഗാന്ധി കുടുംബത്തിൽ, രാഷ്ട്രീയാധികാരങ്ങളോ പദവികളോ നോക്കാതെ മകളുടെ പ്രണയത്തിന് പൂർണ്ണമായ അംഗീകാരം നൽകാൻ സോണിയ ഒട്ടും മടിച്ചില്ല.

1997 ഫെബ്രുവരി 18-ലെ പ്രൗഢമായ വിവാഹനിമിഷങ്ങൾ

1997 ഫെബ്രുവരി 18-ന് ന്യൂഡൽഹിയിലെ 10 ജനപഥ് വസതിയിൽ വച്ച് പ്രിയങ്കയുടെയും റോബർട്ട് വധ്രയുടെയും വിവാഹ പ്രൗഢമനോഹരമായി നടന്നു. ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ പരമ്പരാഗതമായ ചുവന്ന ദക്ഷിണേന്ത്യൻ പട്ടുസാരി മകളെ ധരിപ്പിച്ച്, കാശ്മീരി പണ്ഡിറ്റുകളുടെ കാർമ്മികത്വത്തിൽ നടന്ന ആ ചടങ്ങിൽ സോണിയ മാതൃവാത്സല്യത്തോടെ അനുഗ്രഹങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞു. രാജീവിന്റെ ഭൗതിക സാന്നിധ്യമില്ലാത്ത ആ വേളയിൽ, വിതുമ്പുന്ന ഹൃദയത്തോടെയും എന്നാൽ പുഞ്ചിരിയോടെയും മകളുടെ കരങ്ങൾ റോബർട്ടിന്റെ കൈകളിൽ ഏൽപ്പിച്ച സോണിയയുടെ മാതൃതീരുമാനം, പ്രണയ

ന്റെയും കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെയും നിത്യവിജയമായിരുന്നു.

യാത്രകളും ലക്ഷദ്വീപ് വിനോദയാത്രയും: പൊതു-സ്വകാര്യ ജീവിതത്തിലെ സന്തുലിതാവസ്ഥ

വിനോദയാത്രകളും കാറോടിച്ചുള്ള യാത്രകളും

ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിന്റെ തിരക്കുകൾക്കും ഭാരങ്ങൾക്കുമിടയിൽ, തങ്ങളുടെ പ്രണയത്തിന്റെയും കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെയും ഊഷ്മളത നിലനിർത്താൻ രാജീവും സോണിയയും ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് മനോഹരമായ യാത്രകൾ നടത്തിയിരുന്നു.

രാജസ്ഥാന്റെ പ്രകൃതി ഭംഗി നിറഞ്ഞ ജയ്പൂരും ഉദയ്പൂരും, കാശ്മീരിലെ മനോഹരമായ താഴ്‌വരകളും, ഗ്രാമീണ ഭാരതത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളും അവർ ഒരുമിച്ച് കണ്ടറിഞ്ഞു. സ്വന്തമായി കാറോടിച്ച് സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥരെപ്പോലും അമ്പരപ്പിച്ചു കൊണ്ടുളള രാജീവിന്റെ യാത്രകളിൽ സോണിയ എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വശത്തിരുന്നു.

ലക്ഷദ്വീപിലെ ബംഗാരം ദ്വീപ് അവധിക്കാലം

ഈ യാത്രകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു അധ്യായമായിരുന്നു 1987 ഡിസംബർ അവസാനം മുതൽ 1988 ജനുവരി ആരംഭം വരെ ലക്ഷദ്വീപിലെ ശാന്തവും മനോഹരവുമായ ബംഗാരം ദ്വീപിൽ അവർ ചെലവഴിച്ച അവധിക്കാലം. ടെലിവിഷനോ എയർകണ്ടീഷണറോ ഇല്ലാത്ത, പ്രകൃതിയുടെ പരിശുദ്ധമായ ശാന്തത മാത്രം നിറഞ്ഞ ആ ചെറുദ്വീപിൽ, രാജീവും സോണിയയും തങ്ങളുടെ പഴയ കേംബ്രിഡ്ജ് നാളുകളിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി.

ഉറ്റ സുഹൃത്തുക്കളും കുടുംബാംഗങ്ങളും ഒത്തുചേർന്ന നിമിഷങ്ങൾ

സോണിയയുടെ അമ്മ പൗള മൈനോ, സഹോദരി അനുഷ്ക വിഞ്ചി, മറ്റു ബന്ധുക്കൾ, അമിതാഭ് ബച്ചൻ, ജയാ ബച്ചൻ എന്നിവരടങ്ങുന്ന ഉറ്റ സുഹൃത്തുക്കൾക്കൊപ്പമാണ് അവർ ബംഗാരത്തിന്റെ മണൽത്തരികളിൽ സന്തോഷം പങ്കുവെച്ചത്. ഔദ്യോഗിക ഫയലുകളുടെയും രാഷ്ട്രീയ പിരിമുറുക്കങ്ങളുടെയും ലോകത്തുനിന്നുള്ള അപൂർവ്വമായ ഒരു മോചനമായിരുന്നു അവർക്ക് ആ കടൽത്തീരം.

ക്യാമറയിൽ പകർത്തിയ പ്രണയാർദ്രമായ ഓർമ്മകൾ

ഫോട്ടോഗ്രാഫിയോട് കടുത്ത താല്പര്യമുള്ള രാജീവ്, ലക്ഷദ്വീപിന്റെ പവിഴദ്വീപുകളിൽ സോണിയയുടെ മനോഹരമായ ചിത്രങ്ങൾ തൻ്റെ ക്യാമറയിൽ പകർത്തി. വർണ്ണാഭമായ സൂര്യാസ്തമയത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സോണിയയുടെ രൂപം പകർത്തിയ ആ ചിത്രം പിൽക്കാലത്ത് രാജീവ്സ് വേൾഡ് എന്ന പുസ്തകത്തിൽ ആദരവോടെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. പ്രണയപൂർണ്ണമായ ആ ഫോട്ടോകൾ രാജീവിന് ഭാര്യയോടുണ്ടായിരുന്ന ആരാധന വെളിവാക്കുന്നതായിരുന്നു.

കടൽത്തീരത്തെ അതിജീവനവും ഔദ്യോഗിക പ്രവർത്തനങ്ങളും

കടൽത്തീരത്ത് പരിക്കേറ്റ ഒരു ചെറിയ തിമിംഗലത്തെ ആഴക്കടലിലേക്ക് തിരികെ വിടാൻ രാജീവ് നേരിട്ട് കടലിലിറങ്ങിയതും, രാഹുൽ നീരാളി വിഭവം കഴിച്ച് ആസ്വദിച്ചതുമെല്ലാം ആ യാത്രയിലെ മായാത്ത ഓർമ്മകളാണ്. ഒപ്പം തന്നെ കവരത്തിയിൽ ദ്വീപ് വികസന അതോറിറ്റിയുടെ ഔദ്യോഗിക യോഗങ്ങൾ വിളിച്ച് ചേർത്ത് രാജീവ് തൻ്റെ ഭരണചുമതലകളും നിറവേറ്റി.

രാഷ്ട്രീയ ആരോപണങ്ങൾ ഉയർന്നുവെങ്കിലും, പ്രകൃതിയുടെ മടിത്തട്ടിൽ അവർ പങ്കുവെച്ച ആ സ്നേഹനിമിഷങ്ങൾ അവരുടെ ദാമ്പത്യത്തിലെ അപൂർവ്വമായ സ്വകാര്യ സന്തോഷത്തിന്റെ തുരുത്തായിരുന്നു.

സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാടുകളും ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങളും

21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേക്കുള്ള രാജീവിന്റെ സ്വപ്നങ്ങൾ

രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ കേവലം അധികാര ത്തോടുള്ള മോഹമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് തൻ്റെ രാജ്യത്തോടും ജനങ്ങളോടുമുള്ള സ്നേഹത്തിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തതായിരുന്നു. ഇന്ത്യയെ ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ സാങ്കേതിക തിളക്കത്തിലേക്ക് നയിക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. തൻ്റെ പങ്കാളിയായ സോണിയ നൽകിയ നിശബ്ദ പിന്തുണ രാജീവിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾക്ക് എന്നും കരുത്തേകി.

ഡിജിറ്റൽ-ടെലികോം വിപ്ലവവും വോട്ടവകാശ പ്രായം കുറയ്ക്കലും

സി-ഡോട്ട് സ്ഥാപിച്ചും ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ വിപ്ലവത്തിന് തിരിതെളിച്ചും അദ്ദേഹം ഗ്രാമങ്ങളെ പബ്ലിക് ടെലിഫോൺ ശൃംഖല വഴി ബന്ധിപ്പിച്ചു. 61-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ വോട്ടവകാശ പ്രായം 21-ൽ നിന്ന് 18 ആയി കുറച്ച് രാജ്യത്തെ 5 കോടിയിലധികം വരുന്ന ചെറുപ്പക്കാർക്ക് ജനാധിപത്യത്തിൽ പങ്കാളിത്തം നൽകി. രാജ്യത്തിന്റെ യുവത്വത്തിലുള്ള രാജീവിന്റെ വിശ്വാസമായിരുന്നു ആ തീരുമാനം.

പഞ്ചായാത്തി രാജും നവോദയാ വിദ്യാലയങ്ങളും

73, 74 ഭരണഘടനാ ഭേദഗതികൾക്ക് തറക്കല്ലിട്ടുകൊണ്ട് പഞ്ചായാത്തി രാജ് സംവിധാനത്തിലൂടെ ഗ്രാമീണർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും പ്രാദേശിക ഭരണത്തിൽ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കാൻ അദ്ദേഹം പരിശ്രമിച്ചു. കൂടാതെ, ജവാഹർ നവോദയാ വിദ്യാലയങ്ങളിലൂടെ ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ പാവപ്പെട്ട പ്രതിഭകൾക്ക് സൌജന്യവും ഉന്നതവുമായ വിദ്യാഭ്യാസം നൽകാൻ അദ്ദേഹം വഴിയൊരുക്കി.

സോണിയയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവേശവും ത്യാഗനിർഭരമായ തീരുമാനങ്ങളും

രാജീവിന്റെ ദാരുണമായ വേർപാടിനുശേഷം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പാത പിന്തുടരാൻ സോണിയ വിസമ്മതിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, പാർട്ടി തകർച്ച നേരിട്ടപ്പോൾ തൻ്റെ ഭർത്താവിന്റെ പാരമ്പര്യം കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ 1997-ൽ അവർ സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. 1998-ൽ കോൺഗ്രസ് പ്രസിഡന്റായ അവർ, തൻ്റെ ആത്മബലത്തിലൂടെ പാർട്ടിയെ നയിച്ചു.

അവകാശ അധിഷ്ഠിത നയങ്ങളുടെ വിപ്ലവം

2004-ൽ വിജയം കൈവരിച്ചപ്പോൾ പ്രധാനമന്ത്രി പദം ത്യാഗം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഡോ. മൻമോഹൻ സിംഗിനെ ആ പദവിയിൽ ഇരുത്തിയ സോണിയയുടെ തീരുമാനം ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്. വിവരാവകാശ നിയമം, തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതി, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ നിയമം എന്നിവയിലൂടെ പാവപ്പെട്ടവരുടെ കണ്ണീരൊപ്പാൻ അവർ കാട്ടിയ താല്പര്യം, രാജീവിന്റെ സ്വപ്നങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായിരുന്നു.

ജീവകാരുണ്യം, സാംസ്കാരിക സംരക്ഷണം, സ്ഥാപന സംഭാവനകൾ

രാജീവ് ഗാന്ധി ഫൗണ്ടേഷന്റെ രൂപീകരണം

തൻ്റെ പ്രിയതമന്റെ വേർപാടിനുശേഷം പ്രണയത്തിന്റെ ഓർമ്മകളെ അമരമാക്കാൻ സോണിയ തിരഞ്ഞെടുത്ത വഴി ജീവകാരുണ്യത്തിന്റെ പാതയായിരുന്നു. 1991-ൽ അവർ സ്ഥാപിച്ച രാജീവ് ഗാന്ധി ഫൗണ്ടേഷനും രാജീവ് ഗാന്ധി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ കണ്ടംപററി സ്റ്റഡീസും രാജീവിന്റെ ആശയങ്ങളെ ജനങ്ങളിലെത്തിക്കാൻ അഹോരാത്രം പ്രവർത്തിച്ചു.

ദുരന്തനിവാരണവും പുനരധിവാസ പ്രവർത്തനങ്ങളും

ജമ്മു കശ്മീരിലെയും കേരളത്തിലെ വയനാട്ടിലെയും പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളിൽപ്പെട്ട പാവപ്പെട്ട ജനങ്ങൾക്ക് അടിയന്തര ഭക്ഷണവും പുനരധിവാസവും എത്തിച്ചുനൽകാൻ ഫൗണ്ടേഷൻ മുന്നിട്ടിറങ്ങി. ജനങ്ങളുടെ ദുരിതങ്ങളിൽ പങ്കുചേരുന്നതിലൂടെ രാജീവ് കാത്തുസൂക്ഷിച്ച മനുഷ്യസ്നേഹം പുനർജനിക്കുകയായിരുന്നു.

ഡിജിറ്റൽ വിദ്യാഭ്യാസവും വിജ്ഞാന വ്യാപനവും

ഗ്രാമീണ സ്കൂളുകളിൽ ഡിജിറ്റൽ വിദ്യാഭ്യാസ സൗകര്യങ്ങൾ എത്തിക്കുകയും, ഭിന്നശേഷിക്കാർക്ക് സഹായ ഉപകരണങ്ങൾ നൽകുകയും, പാവപ്പെട്ട വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് സ്കോളർഷിപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് ഫൗണ്ടേഷൻ ആയിരക്കണക്കിന് കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ വെളിച്ചം വീശി. രാജീവിന് പ്രിയപ്പെട്ട അമച്വർ റേഡിയോ പരിശീലനം യുവാക്കൾക്ക് നൽകാനും ഫൗണ്ടേഷൻ ശ്രദ്ധിച്ചു.

ആർക്കൈവൽ പ്രവർത്തനങ്ങളും (മാർഗ്) ഓർമ്മകളുടെ സംരക്ഷണവും

'മെമ്മറീസ് ആൻഡ് ആർക്കൈവ്സ് ഓഫ് രാജീവ് ഗാന്ധി' (മാർഗ്) എന്ന പദ്ധതിയിലൂടെ രാജീവിന്റെ അപൂർവ്വ ഫോട്ടോകളും പ്രസംഗങ്ങളും രേഖകളും ശേഖരിച്ച് സംരക്ഷിക്കാൻ സോണിയ വലിയ താല്പര്യം കാണിച്ചു. തൻ്റെ പ്രണയിതാവിന്റെ നാമവും ഓർമ്മകളും വരുംതലമുറയ്ക്കായി സൂക്ഷിച്ചുവെക്കുന്ന ഒരു കാമുകിയുടെ ആർദ്രത ആ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ തെളിഞ്ഞുനിന്നു.

സാംസ്കാരിക പാരമ്പര്യവും കലാസംരക്ഷണവും

ഇന്ത്യൻ പരമ്പരാഗത തുണിത്തരങ്ങൾ, നാടോടി കലകൾ, ക്ലാസിക്കൽ സംഗീതം എന്നിവയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി സോണിയ നൽകിയ സംഭാവനകൾ വിലമതിക്കാനാവാത്തതാണ്. നാഷണൽ മ്യൂസിയത്തിലെ ചരിത്ര ചിത്രങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിലും അവർ ശ്രദ്ധ പതിപ്പിച്ചു. പ്രണയവും സാംസ്കാരിക ബോധവും സമന്വയിച്ച അവരുടെ സംഭാവനകൾ ഭാരതീയ പാരമ്പര്യത്തിന് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടാണ്.

ഉപസംഹാരം: മരുമകളിൽ നിന്ന് ഭാരതത്തിന്റെ അമ്മയിലേക്ക് (സോണിയയുടെ അചഞ്ചലമായ ദേശാഭിമാനവും ത്യാഗവും)

അപരിചിതമായ മണ്ണിലേക്ക് ഭാരതത്തിന്റെ മരുമകളായി

1968-ൽ ഇറ്റലിയിലെ തൻ്റെ മാതൃരാജ്യം വിട്ട്, പ്രണയിച്ച ചെറുപ്പക്കാരന്റെ കൈപിടിച്ച് ഡൽഹിയിലെത്തുമ്പോൾ സോണിയ ഗാന്ധി കേവലം ഒരു വിദേശ പെൺകുട്ടി മാത്രമായിരുന്നു.

എന്നാൽ, ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക മഹിമയെയും കുടുംബ മൂല്യങ്ങളെയും ആത്മാർത്ഥമായി നെഞ്ചിലേറ്റിക്കൊണ്ട്, സാരി ധരിച്ചും, ഹിന്ദി ഭാഷ വശത്താക്കിയും, അമ്മായിയമ്മയായ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയെ സ്വന്തം അമ്മയെപ്പോലെ പരിചരിച്ചും സോണിയ ഭാരതത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരിയായ മരുമകളായി മാറി. ഗാർഹിക ജീവിതത്തിൻ്റെ നിശബ്ദതയിൽ ഒതുങ്ങിനിന്ന ആ ആദ്യ നാളുകളിൽ തന്നെ, ഈ ഭാരതീയ മണ്ണുമായുള്ള അവരുടെ ആത്മബന്ധം വേരൂന്നുകയായിരുന്നു.

ദുരന്തങ്ങളുടെ ആഘാതത്തിലും ഭാരതത്തിന്റെ മകളായി

1984-ൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയും, 1991-ൽ പ്രിയതമനായ രാജീവ് ഗാന്ധിയും ദാരുണമായി കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, വേണമെങ്കിൽ തൻ്റെ ജന്മദേശമായ ഇറ്റലിയിലേക്ക് മടങ്ങി സുരക്ഷിതമായി ജീവിക്കാൻ സോണിയയ്ക്ക് സാധിക്കുമായിരുന്നു. എന്നാൽ തൻ്റെ ഭർത്താവിന്റെയും അമ്മായിയമ്മയുടെയും ചോര വീണ് ചുവന്ന ഈ ഭാരത മണ്ണ് ഉപേക്ഷിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായില്ല.

കടുത്ത ദുരന്തങ്ങളും സുരക്ഷാ ഭീഷണികളും വേട്ടയാടിയപ്പോഴും, ഈ രാജ്യത്തിലെ ജനങ്ങളെ തൻ്റെ സ്വന്തം ബന്ധുക്കളായിക്കണ്ട് ഭാരതീയരുടെ സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ പങ്കുചേർന്നുകൊണ്ട് സോണിയ ഗാന്ധി ഭാരതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മകളായി മാറി.

ത്യാഗനിർഭരമായ തീരുമാനവും 2004-ലെ പ്രധാനമന്ത്രി പദവി നിരസിക്കലും

2004-ൽ കോൺഗ്രസ് സഖ്യം വിജയം കൈവരിച്ച് ഭാരതത്തിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രി പദവി സോണിയയുടെ കൈയെത്തും ദൂരത്തെത്തിയപ്പോൾ, രാഷ്ട്രത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കും രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരതയ്ക്കും വേണ്ടി ആ പരമോന്നത പദവി ഉദാരമായി ത്യാഗം ചെയ്തുകൊണ്ട് സോണിയ കാണിച്ച അന്തസ്സ് ലോകത്തെ അമ്പരപ്പിച്ചു.

"എന്റെ അന്തരാത്മാവിന്റെ ശബ്ദം എന്നോട് പറയുന്നത് ഈ പദവി നിരസിക്കാനാണ്" എന്ന പ്രഖ്യാപനത്തിലൂടെ ഡോ. മൻമോഹൻ സിംഗിനെ പ്രധാനമന്ത്രിയാക്കിയ അവർ, ഭാരതീയ പാരമ്പര്യത്തിലെ ത്യാഗത്തിന്റെയും സമർപ്പണത്തിന്റെയും നിത്യസൗന്ദര്യമായി മാറി.

കോടിക്കണക്കിന് പാവപ്പെട്ടവരുടെ മാതൃസഹജമായ കാവലാൾ

തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതി, വിവര സാങ്കേതിക അവകാശ നിയമം, സൗജന്യ മരുന്ന് വിതരണ നയങ്ങൾ, ദേശീയ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ നിയമം എന്നിവയിലൂടെ കോടിക്കണക്കിന് പാവപ്പെട്ട ജനങ്ങളുടെയും സ്ത്രീകളുടെയും വിശപ്പും കണ്ണീരുമൊപ്പാൻ പദ്ധതികൾ കൊണ്ടുവന്ന സോണിയ, കേവലം ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവല്ലായിരുന്നു, മറിച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ കാവലാളായ അമ്മയായിരുന്നു.

വിശക്കുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് ആഹാരവും, രോഗികൾക്ക് ചികിത്സയും ഉറപ്പാക്കുന്ന അവകാശ അധിഷ്ഠിത നിയമങ്ങളിലൂടെ സോണിയ ഭാരതീയരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ അമ്മയെന്ന മാതൃസ്ഥാനം നേടിയെടുത്തു.

ഭാരതമണ്ണിലെ വറ്റാത്ത കൂറും നിത്യഹരിത സ്നേഹഗാഥയും

കേംബ്രിഡ്ജിലെ തണുത്ത കാറ്റിൽ വിരിഞ്ഞ ആ ആദ്യ കണ്ടുമുട്ടൽ മുതൽ, ചരിത്രത്തിന്റെ അവിസ്മരണീയ താളുകൾ വരെ നീണ്ടുനിന്ന രാജീവ്-സോണിയ ഗാന്ധി ദാമ്പത്യം പ്രണയത്തിന്റെയും ത്യാഗത്തിന്റെയും നിത്യസ്മാരകമാണ്.

ഇന്ത്യയുടെ മരുമകളായി കടന്നുവന്ന്, കടുത്ത ദുരന്തങ്ങളിൽ ഭാരതത്തിന്റെ മകളായി വളർന്ന്, ഒടുവിൽ കോടിക്കണക്കിന് പാവപ്പെട്ടവരുടെ അമ്മയായി മാറിയ സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതം ഭാരതീയ ചരിത്രത്തിലെ അദ്ഭുതകരമായ ഒരു സ്നേഹഗാഥയാണ്.

ഭാരതത്തോടുള്ള അചഞ്ചലമായ കൂറും, ദേശാഭിമാനവും, ഈ മണ്ണിലെ ജനങ്ങളോടുള്ള അതിരറ്റ സ്നേഹവും മുൻനിർത്തി, ഭാരതീയ മനോഭാവത്തിന്റെ ഏറ്റവും തിളക്കമുള്ള ചിഹ്നമായി സോണിയ ഗാന്ധിയുടെ പേര് എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടും.

ഡൽഹിവായന : മേനോൻ സൗപർണിക